بقرہ سۈرىسى — ئايەت 109

1) لۇغەت ئىزاھاتى

• وَدَّ: ئارزۇ قىلدى، تەمە قىلدى.
• أَهْلِ الْكِتَابِ: كىتاب ئەھلى، يەنى يەھۇدى ۋە ناسارالار.
• يَرُدُّونَكُم: سىلەرنى قايتۇرۇشى، ئەسلىگە قايتۇرۇشى.
• حَسَدًا: ھەسەت قىلىش، ئىچى قىسىش سەۋەبىدىن.
• فَاعْفُوا: كەچۈرۈڭلار، ئەپۇ قىلىڭلار.
• وَاصْفَحُوا: يۈز ئۆرۈڭلار، ئىغىۋەتمەڭلار، ئەتۋار قىلماڭلار.
• بِأَمْرِهِ: ئاللاھنىڭ بۇيرۇقى، ھۆكمى كەلگەنگە قەدەر.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇئمىنلەرگە كىتاب ئەھلىنىڭ بەزىلىرىنىڭ ئىچكى دۇنياسىدىكى يامان نىيەتنى ئاشكارىلايدۇ. ئۇلار يەھۇدى ۋە ناسارالارنىڭ ئىچىدىن كۆپچىلىكى سىلەرنى ئىمان كەلتۈرگەندىن كېيىن يەنە كۇپۇرلۇققا قايتۇرۇشنى، يەنى ئىسلامدىن چىقىرىپ، ئەسلىدىكى كاپىرلىق ھالىتىگە قايتۇرۇشنى ئىنتايىن ئارزۇ قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ بۇ ئارزۇسى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقى بىلەن ئەمەس، بەلكى ئۆزلىرىنىڭ ئىچىدىكى ھەسەت ۋە كۈنلەش سەۋەبىدىن بولغان. ئۇلار ھەقىقەتنىڭ پەيغەمبەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن دىن ئىكەنلىكىنى، ئۇنىڭ تەۋراتتا ۋەدى قىلىنغان پەيغەمبەر ئىكەنلىكىنى ئېنىق بىلگەن بولسىمۇ، ھەسەتچىلىك تۈپەيلىدىن ئىماننى قوبۇل قىلماي، مۇسۇلمانلارنىمۇ ئىماندىن قايتۇرۇشنى خالايدۇ.

ئاندىن ئاللاھ تائالا مۇئمىنلەرگە ئەخلاقىي يېتەكچىلىك بېرىدۇ: ئۇلارنىڭ بۇنداق يامان نىيىتى ۋە دۈشمەنلىكىگە قارىماي، سىلەر ئۇلارنى كەچۈرۈڭلار، ئۇلارنىڭ جەھلى ۋە قىلمىشلىرىغا ئەپۇ قىلىڭلار، ئۇلار بىلەن ئۇرۇشۇپ كەتمەڭلار. ئاللاھ تائالا ئۇلار ھەققىدە ئۆز ھۆكمىنى چىقارغانغا قەدەر سەۋر قىلىڭلار. ئاللاھنىڭ بۇ ھەقتىكى ھۆكمى كەلگەن، يەنى ئۇلارنىڭ بەزىلىرى ئىسلامنى قوبۇل قىلىش، ياكى جىزيا بېرىش، ياكى ئۇرۇش قىلىش ئارىسىدا تاللاش قىلىشقا مەجبۇر بولغان. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر، ئۇنىڭ قۇدرىتىدىن ھېچ نەرسە قاچالمايدۇ، ئۇ ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرىغا قاراپ جازالاشقىمۇ قادىردۇر.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار

• ئىسلام دىنى مۇسۇلمانلارنى ھەسەت ۋە كۈنلەشتىن چەكلەيدۇ، چۈنكى ھەسەت ئىنساننى يامانلىققا ۋە ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىشقا ئېلىپ بارىدۇ.
• مۇسۇلمانلار باشقىلارنىڭ يامانلىقىغا قارىماي، كەچۈرۈمچان ۋە ئەپۇ قىلغۇچى بولۇشى كېرەك، بۇ ئىسلام ئەخلاقىنىڭ ئالىي بىر سۈپىتىدۇر.
• ئاللاھنىڭ ھۆكمى ۋە ئەمرى ئەڭ توغرا ۋە ئادىل بولۇپ، مۇئمىنلەر ئاللاھنىڭ ھۆكمى كەلگەنگە قەدەر سەۋر قىلىشى لازىم.
• ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىر، ئۇنىڭ قۇدرىتى چەكسىز، شۇڭا مۇئمىنلەر ھەر قانداق قىيىنچىلىقتا ئاللاھقا تايىنىشى كېرەك.
• بۇ ئايەت مۇسۇلمانلارنى ئىمانىدا مۇستەھكەم تۇرۇشقا، كاپىرلارنىڭ ھەسەت ۋە دۈشمەنلىكىگە ئالدىنىپ قالماسلىققا تەرغىب قىلىدۇ.
• ئىسلام دىنى ھەقىقەتنى ئېنىق بىلگەندىن كېيىن ئۇنى قوبۇل قىلىشنى ۋە ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ، ھەسەت ۋە كىبرى ئىنساننى ھەقىقەتتىن چەتنەپ كېتىشكە سەۋەب بولىدۇ.