سوره بقرہ — آيت 124

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• ابْتَلَىٰ: آزمائش ڪئي، پرکيو.
• بِكَلِمَاتٍ: ڪيترن ئي حڪمن ۽ شريعت جي تعليمات سان.
• فَأَتَمَّهُنَّ: پوءِ انهن سڀني کي پوريءَ طرح ادا ڪيائين.
• إِمَامًا: پيشوا، اڳواڻ، جنهن جي پيروي ڪجي.
• ذُرِّيَّتِي: منهنجي اولاد، منهنجي نسل.
• عَهْدِي: منهنجو واعدو، يعني نبوت ۽ امامت جو منصب.
• الظَّالِمِينَ: ظالمن، نافرمانن، بي انصافن.

2) تفسير:

اي نبي! ياد ڪر جڏهن الله پنهنجي دوست ابراهيم عليه السلام کي ڪيترن ئي حڪمن ۽ شريعت جي تعليمات ذريعي آزمائش ۾ وجهيو، ته هن انهن سڀني کي نهايت خوبصورتيءَ سان پورو ڪيو ۽ ڪنهن به حڪم ۾ ڪوتاهي نه ڪئي. جڏهن ابراهيم عليه السلام آزمائش ۾ پورو لهي ويو، تڏهن الله تعاليٰ کيس فرمايو ته آءٌ توکي انسانن لاءِ پيشوا ۽ اڳواڻ بڻائيندس، جنهن جي زندگيءَ کي ماڻهو نمونو بڻائيندا ۽ سندس پيروي ڪندا. ابراهيم عليه السلام عرض ڪيو: اي منهنجا رب! منهنجي اولاد مان به ڪجهه ماڻهن کي اها سعادت عطا فرما. الله تعاليٰ وراڻيو ته منهنجو هي واعدو ۽ هي امامت جو منصب انهن ظالمن کي نه ملندو جيڪي منهنجي نافرماني ڪن ٿا، يعني منهنجي اولاد مان جيڪي به ظالم ۽ نافرمان هوندا، سي امامت ۽ نبوت جي ان اعزاز کان محروم رهندا.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي خاص ٻانهن کي به آزمائش ۾ وجهي ٿو، ۽ آزمائش ئي اهو ذريعو آهي جنهن سان بندي جو درجو بلند ٿئي ٿو.
• ابراهيم عليه السلام جي زندگي اسان لاءِ بهترين نمونو آهي؛ هن هر حڪم کي پوريءَ وفاداريءَ سان ادا ڪيو، تنهنڪري الله کيس انسانيت جو امام بڻايو.
• امامت ۽ قيادت اهو اعزاز آهي جيڪو الله پنهنجي فرمانبردار ۽ صالح ٻانهن کي عطا ڪري ٿو، نه ته وڏائي ۽ وارثيءَ سان ملندو آهي.
• ظلم ۽ نافرماني انسان کي الله جي واعدي ۽ سندس اعزاز کان محروم ڪري ٿي، چاهي اهو ڪنهن به بزرگ جو اولاد هجي.
• اها دعا ۽ تمنا ته اسان جي اولاد مان به نيڪ ۽ صالح ماڻهو پيدا ٿين، اها ابراهيم عليه السلام جي سنت آهي ۽ اسان کي به اهڙي دعا ڪرڻ گهرجي.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي تسلي ۽ هدايت ڏئي ٿو ته اهي سڀ قصا ياد ڪري، ته جيئن اسان کي صبر، استقامت ۽ الله جي واعدي تي يقين حاصل ٿئي.