بقرہ سۈرىسى — ئايەت 164

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• ئىختىلاپ: ئالمىشىش، ئۆزگىرىش، بىرىنىڭ ئورنىغا يەنە بىرىنىڭ كېلىشى.
• ئەلفۈلك: كېمىلەر، سۇدا يۈرۈيدىغان ئۈسكۈنىلەر.
• بەسسە: تارقاتتى، يايغان، تارقىتىپ قويدى.
• داببە: يەر يۈزىدە ھەرىكەت قىلىدىغان ھەر قانداق جانلىق، ھايۋان.
• تەسرىف: تۈرلۈك يۆنىلىشلەرگە بۇرۇش، ئۆزگەرتىش، بىر ھالەتتىن يەنە بىر ھالەتكە ئايلاندۇرۇش.
• مۇسەخخەر: بويسۇندۇرۇلغان، ئىتائەت قىلدۇرۇلغان، ئىدارە قىلىنغان.
• ئايەت: دەلىل، ئىسپات، ئالامەت.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

شەكسىزكى، ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ يارىتىلىشىدا، كېچە بىلەن كۈندۈزنىڭ ئالمىشىپ تۇرۇشىدا، دېڭىزدا ئىنسانلارغا پايدىلىق يۈكلەرنى كۆتۈرۈپ يۈرۈيدىغان كېمىلەردە، ئاللاھنىڭ ئاسماندىن يامغۇر سۈيىنى چۈشۈرۈپ، شۇ سۇ ئارقىلىق قۇرۇپ كەتكەن زېمىننى جانلاندۇرۇشىدا، زېمىندا ھەر خىل جانلىقلارنى تارقىتىپ قويۇشىدا، شاماللارنى تۈرلۈك يۆنىلىشلەرگە بۇرۇپ تۇرۇشىدا ۋە ئاسمان بىلەن زېمىن ئارىسىدا بويسۇندۇرۇلغان بۇلۇتلاردا — بۇلارنىڭ ھەممىسىدە ئەقىل ئىشلىتىدىغان كىشىلەر ئۈچۈن ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى ۋە قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان روشەن دەلىللەر بار.

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە ئۆزىنىڭ بىرلىكىگە ۋە ئۇلۇغ قۇدرىتىگە دالالەت قىلىدىغان بىر قانچە مۇھىم ئالامەتلەرنى تىلغا ئالدى: ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ ھەيران قالارلىق يارىتىلىشى، كېچە بىلەن كۈندۈزنىڭ ئۇزۇن-قىسقا، يورۇق-قاراڭغۇ بولۇپ ئالمىشىپ تۇرۇشى، دېڭىزدا ئىنسانلارنىڭ ئوزۇق-تۈلۈك، كىيىم-كېچەك ۋە سودا ماللىرىنى توشۇيدىغان كېمىلەرنىڭ يۈرۈشى، ئاسماندىن چۈشكەن يامغۇر بىلەن قۇرۇپ كەتكەن زېمىننىڭ جانلىنىپ، ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۈنۈپ چىقىشى، زېمىندا ھەر خىل ھايۋانلارنىڭ تارقىلىشى، شاماللارنىڭ تۈرلۈك يۆنىلىشلەرگە ئۆزگىرىپ تۇرۇشى ۋە ئاسمان بىلەن زېمىن ئارىسىدا ئاللاھنىڭ ئىرادىسى بويىچە ھەرىكەت قىلىدىغان بۇلۇتلار — بۇلارنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ يەگەنە ئىلاھ ئىكەنلىكىگە، ئۇنىڭلا ئىبادەتكە لايىق ئىكەنلىكىگە دەلىل بولىدىغان ئېنىق ئالامەتلەردۇر. بۇ دەلىللەرنى پەقەت ئەقىلنى ئىشلىتىپ، ئويلىنىپ چۈشىنىدىغان كىشىلەرلا قوبۇل قىلالايدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئاللاھ تائالا بىزنى ئۆزىنىڭ قۇدرىتىنى ۋە بىرلىكىنى كۆرسىتىدىغان ئالامەتلەرگە قاراپ ئويلىنىشقا چاقىرىدۇ. ئاسمان، زېمىن، كېچە-كۈندۈز، دېڭىز-ئوكيان، يامغۇر، ھايۋانلار، شامال ۋە بۇلۇتلار — ھەممىسى ئاللاھنىڭ بارلىقىنى ۋە بىرلىكىنى ئىسپاتلايدىغان ئېنىق دەلىللەردۇر.
• ئىسلام دىنى بىزنى ئەقىلنى ئىشلىتىشكە، تەپەككۇر قىلىشقا ۋە ئالەمنىڭ يارىتىلىشىدىكى ھېكمەتلەرنى چۈشىنىشكە تەرغىب قىلىدۇ. بۇ ئايەت ئەقىل ئىشلىتىدىغان كىشىلەرنى مەدھىيەلەيدۇ.
• تەبىئەتتىكى ھەر بىر نەرسە ئىنسان ئۈچۈن پايدىلىق قىلىپ يارىتىلغان. كېمىلەرنىڭ دېڭىزدا يۈرۈشى، يامغۇرنىڭ زېمىننى جانلاندۇرۇشى، ھايۋانلارنىڭ يارىتىلىشى — ھەممىسى ئاللاھنىڭ ئىنسانغا بولغان مېھرىبانلىقىنى ۋە نېمەتلىرىنى كۆرسىتىدۇ.
• بۇ ئايەت ئاللاھقا ئىمان ئېيتىش ۋە ئۇنىڭغا ئىبادەت قىلىشنىڭ ئەقىلگە مۇۋاپىق ئىكەنلىكىنى، ھەمدە ئالەمدىكى تەرتىپ ۋە نىزامنىڭ بىر ياراتقۇچىنىڭ بارلىقىغا دەلىل ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.