Baqara surasi — Oyat 180

Kalima ma'nolari:

• كُتِبَ – farz qilindi, buyurildi.
• حَضَرَ – yetib keldi, yuz berdi (o'lim alomatlari).
• خَيْرًا – mol-mulk, boylik.
• الْوَصِيَّةُ – vasiyat qilish, o'limdan keyin amalga oshirilishi shart qilingan topshiriq.
• بِالْمَعْرُوفِ – adolat bilan, shar'iy me'yorlar doirasida, ya'ni molning uchdan bir qismidan oshmagan holda.
• حَقًّا – qat'iy majburiyat, haq sifatida.

Tafsir:

Alloh taolo sizlarga farz qildiki, qachonki birortangizga o'lim alomatlari (og'ir kasallik va shunga o'xshash sabablar) yetib kelsa va u boylik qoldirgan bo'lsa, ota-onasi va yaqin qarindoshlari uchun vasiyat qilsin. Bu vasiyat adolat va yaxshilik asosida bo'lishi lozim — ya'ni molning uchdan bir qismidan oshmasligi, faqirni tashlab boyga vasiyat qilmaslik, balki haqiqatan muhtoj bo'lganlarga qaratilgan bo'lishi kerak. Bu vasiyat Allohdan qo'rqadigan taqvodor bandalar zimmasidagi qat'iy haqdir.

Ushbu hukm Islomning dastlabki davrida farz qilingan edi. Keyinchalik, Alloh taolo meros (irsiy taqsimot) haqidagi oyatlarni nozil qilgach, vasiyatning bu shakli o'z kuchini yo'qotdi va o'rniga meros qonunlari keldi. Endi har bir merosxo'rning ulushi Alloh tomonidan aniq belgilab berilgan bo'lib, vasiyat faqat meros ulushini olmaydigan kishilar yoki xayriya ishlari uchun qilinishi mumkin.

Foydalar:

Ushbu oyat musulmonlarga o'lim haqida doimo esda bo'lishni va hayotning oxirgi damlarida ham adolatli bo'lishni o'rgatadi. Vasiyat qilish orqali inson o'z yaqinlariga yaxshilik qilishni, ularning holini o'ylashni va mol-mulkini faqat o'zi uchun emas, balki boshqalar manfaati uchun ham sarflashni o'rganadi. Shuningdek, bu oyat Islomdagi meros tizimining adolatli ekanini va Alloh har bir insonning haqqini himoya qilishini ko'rsatadi. Taqvo — ya'ni Allohdan qo'rqish — insonni har bir ishda, hatto o'lim oldida ham to'g'ri yo'l tutishga yetaklaydi. Bu esa musulmon jamiyatida o'zaro mehr-oqibat, adolat va mas'uliyat hissini mustahkamlaydi.