بقرہ سۈرىسى — ئايەت 194

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• الشَّهْرُ الْحَرَامُ: ھۆرمەتلىك ئاي، يەنى زۇلقەدە، زۇلھىججە، مۇھەررەم ۋە رەجەب ئايلىرى. بۇ ئايلاردا ئۇرۇش قىلىش ھارام قىلىنغان.
• الْحُرُمَاتُ: «ھۇرمەت» سۆزىنىڭ كۆپلۈك شەكلى بولۇپ، ھۆرمەت قىلىنىشقا تېگىشلىك ئىشلار، يەنى ھۆرمەتلىك ئاي، ھۆرمەتلىك شەھەر (مەككە)، ئىھرام ھالىتى قاتارلىقلارنى كۆرسىتىدۇ.
• قِصَاصٌ: باراۋەرلىك، ئوخشاش بىلەن جاۋاب قايتۇرۇش. بىرەر كىشى ھۆرمەتلىك نەرسىنى بۇزسا، ئۇنىڭغا ئوخشاش جازا بېرىلىدۇ.
• اعْتَدَىٰ: چېگرادىن ئاشتى، زۇلۇم قىلدى، تاجاۋۇز قىلدى.
• اتَّقُوا اللَّهَ: ئاللاھتىن قورقۇڭلار، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى بەجا كەلتۈرۈپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىۋېلىڭلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى مۇئمىنلەر! سىلەرنىڭ مۇشرىكلار بىلەن ھۆرمەتلىك ئايدا ئۇرۇشۇشۇڭلار، ئۇلارنىڭ سىلەرگە ھۆرمەتلىك ئايدا ئۇرۇش قىلغانلىقىنىڭ جازاسىدۇر. يەنى ئۇلار ئاۋۋال ھۆرمەتنى بۇزغان، سىلەر بولساڭلار ئۇلارغا باراۋەر جاۋاب قايتۇرۇۋاتىسىلەر. ھۆرمەت قىلىنىشقا تېگىشلىك ھەر قانداق نەرسە — مەيلى ھۆرمەتلىك ئاي، ھۆرمەتلىك شەھەر ياكى ئىھرام ھالىتى بولسۇن — بۇلارنىڭ ھەممىسىدە باراۋەرلىك پرىنسىپى قوللىنىلىدۇ. كىمكى سىلەرگە تاجاۋۇز قىلسا، سىلەرمۇ ئۇنىڭغا قىلغىنىغا ئوخشاش جاۋاب قايتۇرۇڭلار. لېكىن بۇ يەردە مۇھىم بىر شەرت بار: جاۋاب قايتۇرۇشتا ئۇلارنىڭ قىلغىنىدىن ئېشىپ كەتمەڭلار، چېگرادىن ئاشماڭلار. ئاللاھ تاجاۋۇز قىلغۇچىلارنى ياخشى كۆرمەيدۇ. ئاللاھتىن قورقۇڭلار، ئۇنىڭ بەلگىلىگەن چەكلىرىنى بۇزماڭلار. شۇنى بىلىڭلاركى، ئاللاھ تەقۋادارلار بىلەن بىللەدۇر — ئۇلارغا ياردەم بېرىدۇ، ئىشلىرىنى ئوڭۇشلۇق قىلىدۇ ۋە ئۇلارنى قوللايدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى ئادالەت دىنىدۇر: ھەر قانداق ئەھۋالدا باراۋەرلىك ۋە ئادالەت ساقلىنىدۇ. ھەتتا دۈشمەنگە قارشى تۇرغاندا ھەم ئۇلارنىڭ قىلغىنىدىن ئېشىپ كەتمەسلىك بۇيرۇلىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئەخلاقىي ئۈستۈنلۈكىنى ۋە ئىنسانپەرۋەرلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• تەقۋادارلىق ئەڭ ئاساسلىق شەرت: ھەتتا ھەقلىق جاۋاب قايتۇرغاندا ھەم ئاللاھتىن قورقۇش، چېگرادىن ئاشماسلىق تەلەپ قىلىنىدۇ. بۇ مۇسۇلماننىڭ ھەر قانداق ئەھۋالدا ئۆزىنى تۇتۇۋالىشى، ئەخلاقىنى ساقلىشى كېرەكلىكىنى ئۆگىتىدۇ.
• ئاللاھ تەقۋادارلار بىلەن بىللە: بۇ ئايەت مۇئمىنلەرگە زور ئۈمىد ۋە تەسەللى بېرىدۇ. ئەگەر سىز ئاللاھتىن قورقسىڭىز، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنسىڭىز، ئاللاھ سىز بىلەن بىللە بولىدۇ. بۇ ئىنساننىڭ قەلبىنى تىنچلاندۇرىدىغان، ئۇنىڭغا كۈچ-قۇۋۋەت بېرىدىغان ئۇلۇغ بىر ۋەدىدۇر.
• ئىسلام دىنى قورقۇنچ ئەمەس، بەلكى ھۆرمەت ۋە ئادالەت دىنىدۇر: بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئۇرۇشنى تەشەببۇس قىلمايدىغانلىقىنى، بەلكى ئۆزىنى قوغداش ۋە ھەققانىيەتنى قوغداش ئۈچۈنلا ئۇرۇشقا رۇخسەت قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ رەھىمدىللىكىنى ۋە ئىنسانىي قىممەتلەرگە بولغان ھۆرمىتىنى نامايان قىلىدۇ.