سوره بقرہ — آيت 194

1) ڪن لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• الشَّهْرُ الْحَرَامُ: اهو مهينو جنهن ۾ جنگ ڪرڻ حرام آهي، يعني ذوالقعدہ، ذوالحجہ، محرم ۽ رجب.
• الْحُرُمَاتُ: حُرمت جو جمع آهي، يعني اهي شيون جن جي بيادبي حرام آهي، جهڙوڪ حرم جو احترام، مهيني حرام جو احترام ۽ احرام جو احترام.
• قِصَاصٌ: برابر برابر بدلو ۽ انصاف، يعني جيئن ڪنهن سان زيادتي ٿي هجي، ان جو اوتري ئي انداز ۾ بدلو وٺڻ.
• فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ: پوءِ جيڪو به اوھان تي زيادتي ڪري.
• فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ: ته ان تي به اوتري ئي زيادتي ڪريو، جيتري هن اوھان تي ڪئي هئي.
• وَاتَّقُوا اللَّهَ: ۽ الله کان ڊڄو، حد کان اڳتي نه وڌو.
• الْمُتَّقِينَ: اهي ماڻهو جيڪي الله کان ڊڄن ٿا ۽ سندس حڪمن جي پابندي ڪن ٿا.

2) آيت جي تفسير:

اي مؤمنو! جنهن مهيني ۾ اوھان مشرڪن سان جنگ ڪئي، اهو مهينو حرام هو، پر اهو جنگ اوھان جي طرفان نه، پر مشرڪن جي زيادتي جو بدلو هو، ڇاڪاڻ ته انهن ئي اوھان کي ان مهيني ۾ جنگ لاءِ مجبور ڪيو هو. حقيقت اها آهي ته حرمت وارين شين جو معاملو برابر برابر آهي، يعني جيڪڏهن ڪو حرمت واري شيءِ جي بيادبي ڪري، ته ان کي اوتري ئي سزا ڏني ويندي. پوءِ جيڪڏهن ڪو اوھان تي زيادتي ڪري، ته اوھان کي به اجازت آهي ته ان سان اوتري ئي زيادتي ڪريو، نڪي وڌيڪ. پر ياد رکو ته بدلو وٺڻ وقت به الله کان ڊڄو ۽ حد کان اڳتي نه وڌو، ڇاڪاڻ ته الله انهن سان گڏ آهي جيڪي سندس حڪمن جي پابندي ڪن ٿا ۽ ظلم کان بچن ٿا. الله تعاليٰ متقين جي مدد ۽ حمايت ڪري ٿو ۽ سندن ڪم سنواريندو آهي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• انصاف ۽ برابري جو اصول: اسلام سيکاريندو آهي ته بدلو به اوتري ئي حد تائين هجي، جيتري زيادتي ٿي هجي، ۽ ان کان وڌيڪ نه وڌو وڃي.
• ظلم جي مقابلي جي اجازت: جيڪڏهن ڪو مسلمانن تي ظلم ڪري، ته انهن کي حق آهي ته هو انصاف ۾ ان جو مقابلو ڪن، پر اهو به شرعي حدن ۾ رهي.
• تقويٰ جي اهميت: بدلو وٺڻ وقت به الله جو خوف ۽ تقويٰ ضروري آهي، ته متان انصاف جي نالي ۾ ظلم نه ٿئي.
• الله جي مدد جو واعدو: جيڪي الله کان ڊڄن ٿا ۽ سندس حڪمن تي هلن ٿا، الله انهن سان گڏ آهي، انهن جي مدد ۽ حمايت ڪري ٿو.
• اسلام ۾ رحمت ۽ حڪمت: اسلام جنگ ۽ بدلي جي معاملي ۾ به انصاف، حڪمت ۽ رحمت جو درس ڏئي ٿو، ته جيئن معاشرو امن ۽ انصاف تي قائم رهي.
• قرآن جي هدايت جي جامعيت: قرآن مجيد زندگي جي هر شعبي ۾ رهنمائي ڪري ٿو، جهڙوڪ جنگ، امن، انصاف ۽ تقويٰ جا اصول، جيڪي انسانيت جي ڀلائي لاءِ آهن.