بقرہ سۈرىسى — ئايەت 23

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• رَيْبٍ: شەك، گۇمان.
• عَبْدِنَا: بىزنىڭ بەندىمىز، بۇ يەردە پەيغەمبەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى كۆرسىتىدۇ.
• فَأْتُوا: كېلىڭلار، ئېلىپ كېلىڭلار — بۇ بۇيرۇق بولۇپ، ئۇلارنى ئاجىز قويۇش ۋە خارلاش مەنىسىدە.
• سُورَةٍ: سۈرە، قۇرئاننىڭ بىر بۆلۈكى.
• مِّن مِّثْلِهِ: ئۇنىڭغا ئوخشاش، يەنى قۇرئانغا ئوخشاش.
• شُهَدَاءَكُم: گۇۋاھچىلىرىڭلار، ياردەمچىلىرىڭلار — بۇ يەردە ئۇلارنىڭ ياردەم سورايدىغان ئىلاھلىرى ۋە مەدەتكارلىرى كۆزلىنىدۇ.
• مِّن دُونِ اللَّهِ: ئاللاھتىن باشقا.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى ئىنسانلار! ئەگەر سىلەر بىز بەندىمىز مۇھەممەدكە نازىل قىلغان قۇرئانغا شەك قىلىپ، ئۇنىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن ئەمەس، بەلكى مۇھەممەدنىڭ ئۆزى توقۇغان دەپ گۇمان قىلىۋاتقان بولساڭلار، ئۇنداقتا قۇرئاننىڭ بىرەر سۈرىسىگە ئوخشاش بىر سۈرە كەلتۈرۈپ بېقىڭلار — ئۇ سۈرە قۇرئاننىڭ ئەڭ قىسقا سۈرىسى بولسىمۇ مەيلى. ئاللاھتىن باشقا ياردەم سورايدىغان بارلىق مەدەتكارلىرىڭلارنى، ئىلاھلىرىڭلارنى ۋە گۇۋاھچىلىرىڭلارنى چاقىرىڭلار. ئەگەر سىلەر قۇرئان مۇھەممەدنىڭ ئۆز سۆزى دېگەن دەۋايىڭلاردا راستچىل بولساڭلار، بۇنى ئىسپاتلاڭلار. ئاللاھ تەئالا بۇ ئايەتتە ئۇلارنى قۇرئانغا ئوخشاش بىر سۈرە كەلتۈرۈشكە چاقىرىپ، ئۇلارنىڭ ئاجىزلىقىنى ۋە قۇرئاننىڭ ئىلاھىي مۆجىزە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇلار بۇ چاقىرىققا جاۋاب بېرەلمىدى، ھەر قانچە تىرىشسىمۇ قۇرئانغا ئوخشاش بىر سۈرە كەلتۈرەلمىدى. بۇ ئۇلارنىڭ قۇرئاننىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىشىغا مەجبۇر قىلىدىغان ئېنىق دەلىلدۇر.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ھېكمەتلەر:

• قۇرئان كەرىم ئاللاھ تەئالانىڭ مۆجىزىلىك كەلامى بولۇپ، ئىنسانلار ۋە جىنلار جەم بولۇپمۇ ئۇنىڭغا ئوخشاش بىر سۈرە كەلتۈرەلمەيدۇ. بۇ قۇرئاننىڭ ئىلاھىي مەنبەدىن ئىكەنلىكىنىڭ ئەڭ كۈچلۈك دەلىلىدۇر.
• ئىسلام دىنى ھەقىقەت ۋە ئىلمىي دەلىلگە تايانىدۇ، شەك ۋە گۇمانغا قارشى تۇرىدۇ. ئاللاھ تەئالا كاپىرلارنى دەلىل كەلتۈرۈشكە چاقىرىش ئارقىلىق، ھەقىقەتنى ئىزدەشكە ۋە ئويلىنىشقا تەرغىب قىلىدۇ.
• قۇرئاننىڭ ئەڭ قىسقا سۈرىسىمۇ مۆجىزىلىك بولۇپ، ئۇنىڭغا ئوخشاش بىر سۈرە كەلتۈرۈش مۇمكىن ئەمەس. بۇ ھەر بىر مۇسۇلمانغا قۇرئاننىڭ ئۇلۇغلىقىنى ۋە ئۇنىڭغا بولغان ئېھتىرامنى ئاشۇرىدۇ.
• بۇ ئايەت مۇسۇلمانلارنىڭ ئىمانىنى كۈچەيتىپ، قۇرئاننىڭ ھەقىقىي ئاللاھنىڭ كەلامى ئىكەنلىكىگە بولغان ئىشەنچىنى ئاشۇرىدۇ. شۇنداقلا، ئىسلامغا قارشى تۇرغۇچىلارنىڭ دەۋالىرىنىڭ ئاساسسىز ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
• ئاللاھ تەئالا بەندىسى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى «بەندىمىز» دەپ ئاتاش ئارقىلىق، ئۇنىڭ ئەڭ شەرەپلىك مەقامغا ئېرىشكەنلىكىنى ۋە ئۇنىڭ ئىنسانىيەتكە ئەڭ ئۇلۇغ رەھمەت ئېلىپ كەلگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ مۇسۇلمانلارنىڭ پەيغەمبەرگە بولغان مۇھەببىتىنى ۋە ھۆرمىتىنى ئاشۇرىدۇ.