Baqara surasi — Oyat 26

Kalimalarning ma'nolari:

• لا يَسْتَحْيِي: uyalmasdan, tortinmasdan.
• يَضْرِبَ مَثَلًا: misol keltirish, o'xshatish bayon qilish.
• بَعُوضَةً: chivin, mayda hasharot.
• فَمَا فَوْقَهَا: undan kattaroq narsalar (yoki undan ham kichikroq, chunki "fawqa" bu yerda kattalik jihatidan yuqorini ham, kichiklik jihatidan ham ishlatilishi mumkin).
• يُضِلُّ: adashtiradi, yo'ldan ozdiradi.
• يَهْدِي: hidoyatga yetaklaydi, to'g'ri yo'lga boshlaydi.
• الْفَاسِقِينَ: Allohning amridan chiqqanlar, itoatdan bosh tortganlar.

Tafsir:

Alloh taolo haqdan uyalib, o'z bandalariga har qanday misolni keltirishdan tortinmaydi. U xohlasa, eng kichik jonzot — chivin yoki pashsha bilan ham, xoh undan ham kattaroq narsa bilan ham misol keltiraveradi. Bu misollar orqali U bandalarini sinovdan o'tkazadi va ularning holatini oydinlashtiradi.

Bu misol keltirilganda odamlar ikki guruhga bo'linadi:

Birinchi guruh — mo'minlar: Ular bu misolning Alloh tomonidan ekanligini, unda albatta hikmat va saboq borligini biladilar. Ular o'zlarining imonlari ila bu misollardan ibrat oladilar va iymonlari yanada mustahkamlanadi.

Ikkinchi guruh — kofirlar: Ular bu misollarni masxara qilib: "Alloh bunday mayda-chuyda hasharotlar bilan misol keltirishdan nima maqsad qilgan?" deyishadi. Ular bu misollarning ortidagi hikmatni anglamaydilar va o'zlarining kibrlari tufayli haqdan yuz o'giradilar.

Alloh taolo bu misollar orqali ko'p odamlarni adashtiradi va ko'p odamlarni hidoyatga yetaklaydi. Ya'ni, bu misollar ibrat oluvchilar uchun hidoyat, masxara qiluvchilar uchun esa adashish sababi bo'ladi. Alloh bu misollar orqali faqat fosiqlarni — ya'ni Allohning amridan chiqqan, itoat qilishdan bosh tortgan kimsalarni adashtiradi. Bu adashish Allohning zulmi emas, balki ularning o'zlarining yomon niyatlari va haqni rad etishlari oqibatidir.

Foydalar:

1. Alloh taolo o'z bandalariga har qanday misolni keltirishdan uyalmaydi, chunki misolning kattaligi yoki kichikligi emas, balki undagi hikmat va saboq muhimdir. Bu mo'minlarga har bir narsada ibrat olishni o'rgatadi.
2. Qur'ondagi har bir misol va oyat — bu rahmat va hidoyat manbaidir. Kim undan ibrat olsa, hidoyat topadi, kim masxara qilsa, o'ziga yomonlik qiladi.
3. Alloh hech kimga zulm qilmaydi. Adashish — bu insonning o'z tanlovi va yomon amallarining natijasidir. Bu bizni to'g'ri yo'ldan og'ishmaslikka, har bir oyat va misoldan saboq olishga chorlaydi.
4. Mo'min bo'lish — bu har bir narsada Allohning hikmatini ko'ra olish demakdir. Qanchalik kichik va oddiy narsa bo'lmasin, unda Allohning qudrati va hikmati bor.
5. Bu oyat bizni kamtarlikka, kibrdan saqlanishga undaydi. Chunki kibrli kishilar haqni qabul qilmaydilar va shu sababli adashadilar.