સૂરા અલ-બકરા — આયત 26

١) શબ્દોના અર્થ:

• لَا يَسْتَحْيِي: શરમાતો નથી, ખચકાતો નથી.
• يَضْرِبَ مَثَلًا: ઉદાહરણ આપે, દૃષ્ટાંત રજૂ કરે.
• بَعُوضَةً: મચ્છર.
• فَمَا فَوْقَهَا: તેનાથી ઉપરનું (એટલે કે મોટું) અથવા તેનાથી નાનું.
• الْفَاسِقِينَ: અલ્લાહની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરનારા, અવજ્ઞાકારી લોકો.

૨) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ સુભાનહુ વ તઆલા જણાવે છે કે તેને હક્ક બતાવવામાં કોઈ શરમ કે ખચકાટ નથી. તે જેવું ઈચ્છે તેવું ઉદાહરણ આપી શકે છે — ભલે તે મચ્છર જેવું નાનું હોય, અથવા તેનાથી મોટું કે નાનું હોય. અલ્લાહ પોતાના બંદાઓને શીખ આપવા માટે નાની-નાની વસ્તુઓનું પણ દૃષ્ટાંત આપે છે, જેમ કે મચ્છર, માખી, કરોળિયું વગેરે — જેથી સમજાય કે અલ્લાહ સિવાય જેમની પૂજા થાય છે તે બધા લાચાર અને અશક્ત છે.

આ ઉદાહરણ સાંભળીને લોકો બે ભાગમાં વહેંચાઈ જાય છે:

મોમિનો (ઈમાનવાળા): તેઓ સમજે છે કે આ ઉદાહરણ તેમના રબ તરફથી સાચું અને હિકમતભર્યું છે. તેઓ જાણે છે કે અલ્લાહ નાની વસ્તુનું ઉદાહરણ આપે તો તેમાં પણ ઊંડી સમજણ અને શીખ છુપાયેલી છે. તેથી તેઓ તેને સ્વીકારે છે અને તેમનું ઈમાન વધુ મજબૂત થાય છે.

કાફિરો (ઈન્કાર કરનારા): તેઓ મશ્કરી કરતા કહે છે કે "અલ્લાહ આ નાની-નાની જીવડાં જેવી વસ્તુઓનું ઉદાહરણ શા માટે આપે છે? આનો શું અર્થ?" તેઓ અહંકાર અને ઈન્કારને કારણે આ ઉદાહરણની અંદરની હિકમત સમજી શકતા નથી.

પછી અલ્લાહ જવાબ આપે છે કે આ ઉદાહરણો દ્વારા તે ઘણા લોકોને ગુમરાહીમાં મૂકે છે અને ઘણા લોકોને હિદાયત આપે છે. પરંતુ તે ફક્ત તે જ લોકોને ગુમરાહ કરે છે જેઓ પોતે અલ્લાહની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરનારા અને હક્કથી મુખ ફેરવનારા છે. જે લોકો સાચા દિલથી સમજવા માંગે છે, તેમના માટે આ ઉદાહરણો હિદાયતનું કારણ બને છે.

૩) આયતમાંથી શીખ અને ફાયદા:

1. અલ્લાહની હિકમત અપાર છે: અલ્લાહ નાનીમાં નાની વસ્તુનું પણ ઉદાહરણ આપીને મોટી સમજ આપી શકે છે. તેની પાસે દરેક વસ્તુમાં શીખ છુપાયેલી છે.
2. ઈમાનવાળાની નિશાની: સાચો મોમિન તે છે જે અલ્લાહના કલામને સાંભળીને તેની અંદરની હિકમત સમજવાનો પ્રયત્ન કરે, ન કે મશ્કરી કરે. ઈમાન એ છે કે અલ્લાહના દરેક ફેંસલાને દિલથી કબૂલ કરવો.
3. અહંકારનું પરિણામ: જે લોકો અહંકાર અને હઠને કારણે અલ્લાહના ઉદાહરણોને મશ્કરીમાં ઉડાવે છે, ત