سوره قصص — آیه 15

### معانی واژگان

• غفلت: بی‌خبری و سرگرم نبودن مردم به کاری.
• شِیعَتِهِ: پیروان و هم‌کیشان او (بنی‌اسرائیل).
• فَوَکَزَهُ: با مشتِ بسته به او زد.
• فَقَضَى عَلَیْهِ: جان او را گرفت و مُرد.
• مُضِلٌّ: گمراه‌کننده.

### تفسیر آیه

موسی علیه‌السلام پس از آنکه از خشم فرعونیان به شهر بازگشت، در حالی وارد شهر شد که مردم در بی‌خبری و سرگرمی بودند؛ چنان‌که در روز عید یا هنگام استراحت، کسی متوجّه او نبود. در آن هنگام، دو مرد را دید که با یکدیگر درگیر شده و نزاع می‌کردند: یکی از آن دو از قوم خود موسی (بنی‌اسرائیل) بود و دیگری از دشمنان او (قبطیانِ پیرو فرعون). مرد بنی‌اسرائیلی از موسی یاری خواست تا او را در برابر آن قبطی که بر او ستم می‌کرد، کمک کند. موسی که نیروی بدنی بسیار داشت، با مشت خود ضربه‌ای به آن قبطی زد؛ این ضربه چنان بود که جان او را گرفت و او در دم مُرد. موسی از این پیشامد بسیار اندوهگین شد و گفت: این کار از وسوسه‌های شیطان بود که خشم مرا برانگیخت و مرا به این عمل کشاند؛ زیرا شیطان دشمن آشکار انسان است و او را از راه راست گمراه می‌کند. باید دانست که این واقعه پیش از بعثت موسی به پیامبری رخ داد و او در آن زمان مأمور به حکم شریعت نبود؛ از این‌رو، این عمل خطایی بود که با توبه و پشیمانی جبران شد و خداوند او را بخشید.

### فواید و پیام‌های آیه

• خطر وسوسه‌های شیطان: انسان باید همواره مراقب خشم و هیجان خود باشد، زیرا شیطان از همین لحظه‌ها برای گمراه‌کردن انسان استفاده می‌کند و او را به کارهایی می‌کشاند که پشیمانی به بار می‌آورد.
• اهمیت کنترل خشم: ضربه‌ای که از روی خشم و بدون تأمّل زده شد، به مرگ انسانی انجامید؛ این نشان می‌دهد که خشمِ مهارنشده چه عواقب سنگینی می‌تواند داشته باشد و مؤمن باید در هنگام عصبانیت، صبر پیشه کند و از خداوند یاری بخواهد.
• پشیمانی و توبه: موسی علیه‌السلام بلافاصله پس از خطای خود، آن را به شیطان نسبت داد و از کرده‌اش پشیمان شد. این درس بزرگی است که هر انسانی پس از خطا باید به درگاه خداوند بازگردد و توبه کند؛ چراکه خداوند توبه‌پذیر و مهربان است.
• یاری‌رساندن به مظلوم: موسی علیه‌السلام به یاری فرد ستمدیده شتافت و این نشان‌دهنده ارزش والای دفاع از مظلوم در اسلام است، هرچند باید در این مسیر، دقّت و حکمت را نیز رعایت کرد تا از مرز شرع خارج نشود.
• شناخت دشمن: قرآن کریم شیطان را دشمن آشکار و گمراه‌کننده معرفی می‌کند؛ مؤمن باید همیشه این دشمن را بشناسد و از فریب‌های او برحذر باشد و به خداوند پناه ببرد.