سوره آل عمران — آیه 142

معانی کلمات:

• أَمْ: آیا (برای استفهام انکاری به کار رفته است).
• حَسِبْتُمْ: پنداشتید، گمان کردید.
• وَلَمَّا: در حالی که هنوز.
• جَاهَدُوا: در راه خدا کوشیدند و جنگیدند.
• الصَّابِرِینَ: شکیبایان در برابر سختیها و دشمنان.

تفسیر آیه:

ای مؤمنان! آیا گمان کردهاید که بدون آزمون و ابتلا وارد بهشت خواهید شد؟ هرگز چنین نیست! خداوند متعال سنت خود را بر این قرار داده است که بندگانش را با انواع سختیها، از جمله جهاد در راه او و صبر در برابر دشمنان، بیازماید تا راستگویان از دروغگویان جدا شوند. منظور از «علم خداوند» در این آیه، علم او به واقعیت بیرونی و آشکار شدن آن در عالم است، نه علم ذاتی او که پیش از هر چیزی به همه چیز احاطه دارد. بلکه مقصود این است که ایمان شما باید در میدان عمل و جهاد و صبر به ظهور برسد تا شایستگی ورود به بهشت را پیدا کنید. به عبارت دیگر، ورود به بهشت بدون تحمل سختیها و پایداری در راه حق، ممکن نیست؛ چنانکه خداوند در آیات دیگر نیز فرموده است: «آیا پنداشتید که به بهشت درمیآیید، حال آنکه هنوز مانند کسانی که پیش از شما بودند، بر شما نیامده است؟» (بقره: ۲۱۴). پس این آیه مؤمنان را به جدیت در عمل و پایداری در برابر مشکلات فرا میخواند و به آنان میفهماند که راه بهشت از میان سختیها و امتحانات میگذرد.

فواید و پیامهای آیه:

1. بهشت ارزشمند است و رسیدن به آن بدون هزینه و فداکاری ممکن نیست؛ پس باید برای آن تلاش کرد و سختیها را به جان خرید.
2. ابتلائات و سختیها، وسیله پرورش روح و ایمان مؤمن است و او را برای درک لذت قرب الهی آماده میسازد.
3. جهاد و صبر، دو بال پرواز به سوی رضای خداوند و ورود به بهشت هستند؛ پس مؤمن باید در هر دو پیشگام باشد.
4. خداوند با علم بیپایان خود، همه را میشناسد، اما ظهور این علم در عالم، موجب تمایز صادقان از مدعیان میشود و این برای رشد جامعه ایمانی ضروری است.
5. این آیه به مؤمنان امیدواری میدهد که اگر در راه خدا صبر کنند و جهاد نمایند، پاداش آنان نزد خدا محفوظ است و هیچ تلاشی بینتیجه نمیماند.