آل عمران سۈرىسى — ئايەت 64

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• ئەھلۇل كىتاب: كىتاب ئەھلى، يەنى يەھۇدىي ۋە ناسارالار.
• كەلىمە: بۇ يەردە "سۆز" ياكى "ئىتتىپاقلىق تېمىسى" دېگەن مەنىدە بولۇپ، ئورتاق ئېتىقاد ئاساسىنى كۆرسىتىدۇ.
• سەۋاە: باراۋەر، ئادىل، ئورتاق دېگەن مەنىدە.
• ئەربابەن: "رەب" سۆزىنىڭ كۆپلۈكى بولۇپ، خوجايىنلار، ھۆكۈمرانلار، ياكى ئۆزىگە ئىتائەت قىلىنىدىغان باشلىقلار دېگەن مەنىدە.
• تەۋەللەۋ: يۈز ئۆرۈش، ئىنكار قىلىش، باش تارتىش.
• ئىشھەدۇ: گۇۋاھلىق بېرىڭلار، بىلىڭلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى پەيغەمبەر، كىتاب ئەھلى بولغان يەھۇدىي ۋە ناسارالارغا ئېيتقىن: كېلىڭلار، بىز بىلەن سىلەر ئوتتۇرىسىدا ئورتاق بولغان، ھەممىمىز قوبۇل قىلىدىغان ئادىل بىر ئاساسقا يىغىلىپ كېلىڭلار. ئۇ ئاساس شۇكى: پەقەت يالغۇز ئاللاھقا ئىبادەت قىلىمىز، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك قىلمايمىز، بۇت، سەلىپ، ياكى باشقا مەخلۇقلارنى ئۇنىڭغا شېرىك قىلمايمىز. شۇنداقلا بىزنىڭ ئارىمىزدا بەزىمىز بەزىمىزنى ئاللاھنى قويۇپ رەب قىلىۋالمايدۇ، يەنى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا خىلاپلىق قىلىدىغان كىشىلەرگە چوقۇنمايمىز ۋە ئۇلارغا ئاللاھقا ئىتائەت قىلغاندەك ئىتائەت قىلمايمىز. ئەگەر ئۇلار بۇ ھەق ۋە ئادىل دەۋەتتىن يۈز ئۆرۈپ، باش تارتىدىكەن، ئى مۇئمىنلەر، سىلەر ئۇلارغا ئېيتىڭلار: گۇۋاھ بولۇڭلاركى، بىز ئاللاھقا بويسۇنغۇچى، ئۇنىڭغا تەسلىم بولغۇچى مۇسۇلمانلارمىز.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• بۇ ئايەت ئىسلام دىنىنىڭ ئەڭ ئاساسلىق ۋە ئەڭ مۇھىم پرىنسىپى بولغان تەۋھىد، يەنى ئاللاھنى بىرلەشتۈرۈش ئېتىقادىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. بۇ پرىنسىپ پۈتۈن ئىنسانىيەتنىڭ ئورتاق ئاساسى بولۇشقا لايىقتۇر.
• ئىسلام دىنى баشقا دىن ئەھلىنى قەتئىي ئىنكار قىلمايدۇ، بەلكى ئۇلارنى ئورتاق ۋە ئادىل بىر ئاساستا بىرلىككە چاقىرىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ كەڭ قورساقلىقى ۋە ئىنسانپەرۋەرلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• ھەرقانداق مەخلۇققا، مەيلى ئۇ پەيغەمبەر، ئەۋلىيا، ياكى دىنىي رەھبەر بولسۇن، ئاللاھقا ئىبادەت قىلغاندەك چوقۇنۇش ياكى ئۇلارغا ئاللاھقا ئىتائەت قىلغاندەك مۇتلەق ئىتائەت قىلىش توغرا ئەمەس. بۇ ئايەت بىزنى ھەقىقىي ئەركىنلىك ۋە ئىززەت-ھۆرمەتكە يېتەكلەيدۇ.
• ئەگەر كىشىلەر ھەقىقەتنى قوبۇل قىلمىسا، بىز ئۇلارغا زورلۇق قىلمايمىز، پەقەت ئۆز ئېتىقادىمىزنى ئوچۇق ئېلان قىلىمىز ۋە ئاللاھقا تەسلىم بولغان مۇسۇلمان ئىكەنلىكىمىزنى بىلدۈرىمىز. بۇ ئىسلامنىڭ ئوچۇق-ئاشكارا ۋە ئىززەتلىك ئۇسۇلدا تەبلىغ قىلىش پرىنسىپىنى كۆرسىتىدۇ.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئىسلام دىنى ئىنسانلارنى ئاللاھقا قۇل بولۇش، ھەر خىل بۇت-سەنەملەر ۋە ئادەم-پەرەستلىكتىن قۇتۇلۇش ئارقىلىق ھەقىقىي ئەركىنلىككە ۋە ئىنسانىي كەرامەتكە ئېرىشتۈرىدىغان دىندۇر.