آل عمران سۈرىسى — ئايەت 65

1) ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• أَهْلَ الْكِتَابِ: ئەھلى كىتاب — يەھۇدىي ۋە ناسارالارغا قارىتىلغان ئاتالغۇ، يەنى ئۇلارغا تەۋرات ۋە ئىنجىل نازىل قىلىنغان.
• تُحَاجُّونَ: مۇنازىرىلىشىسىلەر، جىدەللىشىسىلەر — بىرەر ئىشتا دەلىل-پاكىت كەلتۈرۈپ تالاش-تارتىش قىلىش.
• إِبْرَاهِيمَ: ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام — ئاللاھنىڭ خەلىلى، ھەنيف دىنىنىڭ ئىمامى.
• التَّوْرَاةُ: تەۋرات — مۇسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان كىتاب.
• الْإِنجِيلُ: ئىنجىل — ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان كىتاب.
• أَفَلَا تَعْقِلُونَ: ئەقىل ئىشلەتمەمسىلەر؟ — ئويلىنىپ، ھەقىقەتنى چۈشەنمەمسىلەر؟

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى ئەھلى كىتاب (يەھۇدىي ۋە ناسارالار)! نېمە ئۈچۈن ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ قايسى دىندا ئىكەنلىكى توغرىسىدا جىدەللىشىسىلەر؟ يەھۇدىيلار ئۇنى يەھۇدىي دەيدۇ، ناسارالار ئۇنى ناسارا دەيدۇ. ھالبۇكى، تەۋرات مۇسا ئەلەيھىسسالامغا، ئىنجىل ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان بولۇپ، ئىككىسىمۇ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامدىن كۆپ ئەسىرلەر كېيىن نازىل بولغان. يەھۇدىيلىق دىنى تەۋرات نازىل بولۇشتىن ئىلگىرى، ناسارالىق دىنى ئىنجىل نازىل بولۇشتىن ئىلگىرى مەۋجۇت ئەمەس ئىدى. ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام بىلەن مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئارىسىدا ئۇزۇن زامان پەرقى بار. شۇنداق تۇرۇقلۇق، قانداقمۇ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى مۇسا ياكى ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىدا دەپ دەۋا قىلىسىلەر؟ ئەقىللىرىڭلارنى ئىشلىتىپ، سۆزلىرىڭلارنىڭ خاتالىقىنى ۋە دەۋايىڭلارنىڭ بىكارلىقىنى چۈشەنمەمسىلەر؟

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى ئەقىلنى ئىشلىتىشكە، ئويلىنىشقا ۋە ھەقىقەتنى ئىزدەشكە تەرغىب قىلىدۇ. بۇ ئايەت ئەقىلنى ئىشلىتىپ توغرا خۇلاسە چىقىرىشنىڭ مۇھىملىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ھەنيف دىنىدا، يەنى بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىش دىنىدا ئىدى. ئۇنىڭ دىنى كېيىنكى دىنلارنىڭ ئەسلى ئاساسىدۇر. بۇ ئىسلامنىڭ ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىنىڭ داۋامى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ.
• ھەقىقەتنى بۇرمىلاپ، ئۆز مەنپەئىتى ئۈچۈن دەلىلسىز دەۋا قىلىش ئىنساننى ھەقىقەتتىن يىراقلاشتۇرىدۇ. بۇ ئايەت بىزنى سەمىمىي ۋە ئەقىلگە مۇۋاپىق بولۇشقا چاقىرىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئىنساننى ھەقىقەتنى ئىزدەشكە، ئەقىلنى ئىشلىتىشكە ۋە ئىلمىي ئويلىنىشقا تەشەببۇس قىلىدۇ. بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئەقىل ۋە ئىلىمگە بولغان مۇھەببىتىنى نامايان قىلىدۇ.