سوره احزاب — آیه 38

معانی کلمات:

• حَرَج: تنگی، گناه، مشقت و سختی.
• فَرَضَ اللهُ لَهُ: آنچه خداوند برای او حلال و مقرر کرده است.
• سُنَّةَ اللهِ: روش و قانون ثابت خداوند.
• خَلَوْا مِن قَبْلُ: کسانی که پیش از این گذشتند (پیامبران پیشین).
• قَدَرًا مَقْدُورًا: قضای حتمی و تقدیرِ قطعی و حتمیالوقوع.

تفسیر آیه:

این آیه شریفه در ادامهی بحث ازدواج پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) با زینب بنت جحش (رضیاللهعنها) نازل شده است؛ همسری که قبلاً همسر زید بن حارثه، پسرخواندهی پیامبر بود. برخی از منافقان و مغرضان، این ازدواج را دستاویز طعنه و ایراد قرار دادند و پیامبر را مورد سرزنش قرار دادند. خداوند متعال در این آیه، هرگونه گناه، تنگی و مشقتی را از پیامبرش در آنچه که خودش برای او حلال و مقرر کرده است، نفی میکند و میفرماید: هیچ گناه و حرجی بر پیامبر نیست در آنچه خداوند برای او حلال کرده است؛ زیرا این کار، سنت و روش ثابت خداوند در میان پیامبران پیشین بوده است. همانطور که پیامبران قبل از او مانند داود و سلیمان (علیهماالسلام) همسران متعددی داشتند و این امر برای آنها مباح بود، برای پیامبر اسلام نیز مباح است. سپس خداوند میفرماید: «وكان أمر الله قدرًا مقدورًا» یعنی فرمان خداوند، قضایی حتمی و تقدیری قطعی است که هیچ کس نمیتواند آن را تغییر دهد یا از آن جلوگیری کند. این ازدواج نیز جزء قضای حتمی خداوند بود که باید واقع میشد تا احکام جدیدی مانند بطلان تبنّی (پسرخواندگی) و آزادی پیامبر در ازدواج با همسرِ طلاقگرفتهی پسرخوانده، عملاً به اجرا درآید و برای همیشه در اسلام تشریع شود.

فواید و درسهای آیه:

• پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) در تمام امور، حتی امور شخصی خود، تابع فرمان و خواست خداوند است و هیچ عمل او خارج از مشیت الهی نیست؛ بنابراین هیچ ایرادی بر او وارد نیست.
• ازدواج پیامبر با همسر پسرخواندهاش، نه از روی هوس، بلکه برای شکستن یک سنت جاهلی و اثبات یک حکم شرعی مهم بود؛ پس هرگاه عملی برای اجرای احکام الهی انجام شود، نباید از سرزنش دیگران هراسید.
• سنت خداوند در مورد پیامبران، بر حلال بودن ازدواجهای متعدد بوده است و این امر نشاندهندهی وسعت رحمت و لطف خداوند نسبت به بندگانش است.
• تقدیر الهی بر هر چیزی غالب است و هیچ کس نمیتواند در برابر قضای خداوند بایستد؛ پس مؤمن باید در برابر فرمان خدا تسلیم باشد و از طعنههای دیگران نهراسد.
• این آیه به مسلمانان میآموزد که در اجرای احکام الهی، نباید از سرزنش و سخنچینی دیگران بیم داشته باشند و باید با اطمینان به خداوند، راه حق را ادامه دهند.