سوره یس — آیه 8

معانی کلمات:

• أَغْلَالًا: جمع «غُلّ» به معنای طوق و زنجیری که بر گردن یا دست و گردن بسته میشود.
• الْأَذْقَانِ: جمع «ذَقَن» به معنای چانه، یعنی محل برخورد دو استخوان فک پایین.
• مُقْمَحُونَ: از «إقماح» به معنای بلند کردن سر و خیره شدن به بالا، به گونهای که شخص نتواند سر خود را پایین بیاورد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه حال کافران لجوج و سرکشی را بیان میکند که حق را دیدند اما نپذیرفتند و بر کفر خود اصرار ورزیدند. خداوند میفرماید: ما در گردنهای آنان غلهایی قرار دادیم که دستهایشان را نیز به گردنشان بسته است و این غلها تا چانههایشان رسیده، به گونهای که سرهایشان به ناچار به سوی آسمان بلند شده و توانایی پایین آوردن سر را ندارند. این تمثیل بیانگر آن است که آنان به سبب سرکشی و عنادشان، از پذیرش حق و هدایت بازماندهاند و مانند کسی هستند که دست و گردنشان بسته شده و نمیتوانند به زمین بنگرند یا راه را ببینند. آنان از هر خیری محروماند و نه چشم دلشان حق را میبیند و نه به سوی آن هدایت میشوند. این تشبیه، حالت روحی و معنوی آنان را به تصویر میکشد که در برابر دعوت حق، چنان سخت و مقاوم شدهاند که گویی از هر سو در بند و زنجیرند و هیچ راهی برای پذیرش ایمان ندارند.

فواید و پیامهای آیه:

• کفر و لجاجت، انسان را در بند میکشد و او را از دیدن حقایق و پذیرش هدایت بازمیدارد؛ همانگونه که غل و زنجیر، حرکت و بینایی انسان را محدود میکند.
• خداوند در قرآن با تمثیلهای حسی، حقایق معنوی را برای انسانها روشن میسازد تا عبرت بگیرند و از سرنوشت کافران پیشین پند آموزند.
• این آیه هشدار میدهد که اصرار بر کفر و تکذیب حق، عاقبتی جز محرومیت از رحمت الهی و گرفتاری در گمراهی ندارد؛ پس انسان باید پیش از آنکه دیر شود، به سوی ایمان و اطاعت از خداوند بشتابد.
• نعمت بینایی و هدایت، بزرگترین نعمت الهی است و انسان باید شکرگزار آن باشد و از آن در مسیر بندگی و خیر استفاده کند، نه آنکه با سرکشی، خود را از این نعمت محروم سازد.