سوره نساء — آیه 46

معانی واژگان:

• یُحَرِّفُونَ: واژگان را از جایگاه خود تغییر میدهند و تحریف میکنند.
• غَیرَ مُسمَعٍ: یعنی «نشنیده» یا «شنیده نشوی»؛ به معنای دعای بد و آرزوی نشنیدن سخن پیامبر.
• رَاعِنَا: در لغت عرب به معنای «مراعات کن ما را» و «به ما توجه کن» است، اما یهود با تحریف لفظ، آن را به معنای «رُعُونَة» (حماقت و سبکسری) به کار میبردند تا پیامبر را ناسزا گویند.
• لَیًّا: پیچاندن و تحریف کردن زبان.
• طَعنًا: نیش زدن و عیبجویی کردن.
• أَقوَمُ: راستتر و درستتر.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه از گروهی از یهودیان خبر میدهد که عادتشان بر تحریف کلام خدا بود؛ یعنی سخنان الهی را از جایگاه اصلی خود برمیداشتند و به گونهای دیگر معنا میکردند تا آن را مطابق میل و هوای نفس خود سازند. آنان به پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم میگفتند: «شنیدیم و نافرمانی کردیم» و با این سخن، نهایت گستاخی و سرکشی خود را در برابر دعوت حق نشان میدادند. همچنین با تمسخر میگفتند: «بشنو که نشنوی» و با این جمله در حقیقت برای پیامبر دعای بد میکردند و آرزو داشتند که او صدای آنان را نشنود.

آنان واژه «راعِنا» را که در زبان عربی به معنای «به ما توجه کن» و «ما را مراعات کن» بود، با پیچاندن زبان و تغییر لحن، به گونهای ادا میکردند که در زبان عبری به معنای «ای احمق» و «ای بیخرد» باشد. این کار آنان دو هدف داشت: یکی استهزاء و تمسخر پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم، و دیگری طعن و عیبجویی در دین اسلام. آنان با این حیله زبانی، میخواستند هم پیامبر را برنجانند و هم دین او را ناچیز جلوه دهند.

خداوند متعال سپس راه درست و شایسته را به آنان نشان میدهد و میفرماید: اگر به جای این سخنان زشت و توهینآمیز، میگفتند: «شنیدیم و اطاعت کردیم» و به جای «اسمع غیر مسمع» میگفتند: «بشنو» و به جای «راعِنا» میگفتند: «اُنظُرنا» یعنی «به ما نگاه کن و منتظر ما باش تا سخنت را بفهمیم»، این سخن برای آنان بهتر و درستتر بود. چنین گفتاری هم ادب را رعایت میکرد و هم سزاوار مقام والای پیامبر بود و هم برای خود آنان خیر و صلاح داشت.

اما خداوند آنان را به سبب کفر و انکارشان نسبت به نبوت پیامبر، از رحمت خود دور کرد و لعنت نمود. به همین دلیل، تنها اندکی از آنان ایمان آوردند؛ مانند عبدالله بن سلام و یارانش که به پیامبر ایمان آوردند، اما اکثر آنان بر کفر خود باقی ماندند و ایمان آنان سودی برایشان نداشت.

فواید و پیامهای آیه:

1. اهمیت راستگویی و پرهیز از تحریف: این آیه به ما میآموزد که هرگز نباید سخن خدا و دین او را به میل خود تغییر دهیم یا به گونهای تفسیر کنیم که با واقعیت ناسازگار باشد. تحریف دین، گناهی بزرگ است که انسان را از رحمت خدا دور میکند.
2. ادب در گفتار: خداوند به ما میآموزد که در برخورد با پیامبر و اولیای دین، باید نهایت ادب و احترام را رعایت کنیم. حتی در گفتار روزمره نیز باید از به کار بردن کلماتی که ممکن است معنای ناپسندی داشته باشد، پرهیز کنیم.
3. پرهیز از استهزاء و تمسخر: استهزاء به دین و مقدسات، از بزرگترین گناهان است و انسان را از رحمت الهی محروم میکند. مؤمن باید زبان خود را از هرگونه تمسخر و طعن در دین نگه دارد.
4. نشانههای نفاق و کفر: این آیه نشان میدهد که دشمنان اسلام گاهی با تغییر ظاهر کلمات و بازی با الفاظ، سعی در ضربه زدن به دین دارند. مؤمن باید هوشیار باشد و فریب این حیلههای زبانی را نخورد.
5. رحمت الهی در گرو ایمان و اطاعت: لعنت و دوری از رحمت خدا، نتیجه مستقیم کفر و نافرمانی است. در مقابل، ایمان و اطاعت از پیامبر، راه رسیدن به خیر و سعادت در دنیا و آخرت است.