Niso surasi — Oyat 95

Kalimalarning ma'nolari:

• الْقَاعِدُونَ – (jihoddan) tutilib qolganlar, qatnashmaganlar.
• أُولِي الضَّرَرِ – uzrli sabablarga ega bo‘lganlar, ya’ni kasal, ko‘zi ojiz, nogiron kabi jihodga chiqishga qodir bo‘lmaganlar.
• الْمُجَاهِدُونَ – Alloh yo‘lida moli va joni bilan kurashuvchilar.
• الْحُسْنَى – eng yaxshi mukofot, ya’ni jannat.
• أَجْرًا عَظِيمًا – ulkan, beqiyos savob va ajr.

Tafsir:

Alloh taolo bu oyati karimada mo‘minlarning ikki toifasini bir-biriga teng emasligini bayon qilmoqda. Birinchi toifa – uzrli sabablari (kasallik, zaiflik, ko‘zi ojizlik va shu kabi holatlar) tufayli jihodga chiqa olmay qolgan mo‘minlardir. Ikkinchi toifa – Alloh yo‘lida o‘z mol-mulki va jonini fido qilib, haqiqiy jihod qilgan mo‘minlardir. Alloh bu ikki toifani hech qachon baravar qilmasligini, ular orasida katta farq borligini ta’kidlaydi.

Alloh taolo moli va joni bilan jihod qilgan mo‘minlarni uzrli sabab bilan qolgan mo‘minlardan bir daraja ustun qo‘yganini bildiradi. Chunki mujohid o‘z niyati bilan birga amalda ham jonini va molini Alloh yo‘lida sarflaydi, xavf-xatarga o‘zini tashlaydi, shu bilan Allohga bo‘lgan muhabbatini va iymonini isbotlaydi. Uzrli sabab bilan qolgan mo‘min esa niyatida xayrli bo‘lsa-da, amalda jihodga qodir emas, shuning uchun uning darajasi mujohiddan past bo‘ladi.

Shu bilan birga, Alloh taolo ikkala toifaga ham – mujohidlarga ham, uzrli sabab bilan qolganlarga ham – jannatni va’da qilganini aytadi. Chunki ularning ikkalasi ham mo‘min, Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirgan. Ammo Alloh mujohidlarni uzrli sabab bilan qolganlardan ulkan ajr va savob bilan ustun qo‘yganini ta’kidlaydi. Bu ustunlik faqat bir daraja emas, balki juda katta, beqiyos mukofotdir.

Foydalar va ibratlar:

1. Alloh yo‘lida mol va jon bilan kurashish – iymonning eng oliy ko‘rinishlaridan biri bo‘lib, mo‘minning Allohga bo‘lgan muhabbati va sadoqatini namoyon etadi.
2. Islomda uzrli sabablar hisobga olinadi – kimki haqiqatan qodir bo‘lmasa, undan imkoniyat doirasidagi amal talab qilinadi, lekin niyatning xolisligni Alloh biladi.
3. Bu oyat mo‘minlarni jihodga, ya’ni yaxshilik yo‘lida kurashishga, o‘z kuch-g‘ayrati va molini Alloh yo‘lida sarflashga undaydi, chunki bu ulkan ajr va darajalarga olib boradi.
4. Allohning adolati va rahmati shundaki, U har bir bandaga o‘z imkoniyati va amaliga yarasha mukofot beradi, lekin ko‘proq qurbonlik qilganlarga ko‘proq fazl va karamat ato etadi.