سوره زخرف — آیه 54

معانی کلمات:

• فَاسْتَخَفَّ: سبک مغز و سبک عقل کرد، آنان را خفیف و سبک شمارد و با نیرنگ و فریب، عقلهایشان را از کار انداخت.
• فَأَطَاعُوهُ: پس از او پیروی کردند و دعوتش را پذیرفتند.
• فَاسِقِينَ: خارجشدگان از طاعت خداوند و گمراهان از راه راست.

تفسیر آیه:

فرعون با نیرنگ و فریبکاری، قوم خود را سبکمغز و خفیف شمرد و عقلهایشان را چنان تحت تأثیر قرار داد که آنان را به گمراهی و ضلالت دعوت کرد. او با سخنان فریبنده و وعدههای دروغین، آنان را چنان فریفت که بدون اندیشه و تأمل، از او پیروی کردند و دعوت موسی علیهالسلام را تکذیب نمودند. این اطاعت کورکورانه از فرعون، نه از روی آگاهی و بصیرت، بلکه از روی جهل و سبکسری بود. علت این پیروی کورکورانه آن بود که آنان قومی فاسق و خارج از طاعت خدا بودند؛ دلهایشان از نور ایمان خالی بود و به همین دلیل، به جای پیروی از حق، از باطل پیروی کردند و به جای اطاعت از فرمان خداوند، از فرمان فرعون سرکش اطاعت نمودند. آنان به سبب فسق و گناهکاریشان، شایستگی هدایت را از دست داده بودند و به همین دلیل، دعوت حق را نپذیرفتند و در گمراهی فرعون غوطهور شدند.

فواید و پیامهای آیه:

1. هشدار درباره فریب رهبران گمراه: این آیه به ما میآموزد که رهبران باطل با نیرنگ و فریب، پیروان خود را به گمراهی میکشانند؛ پس باید هوشیار باشیم و فریب سخنان فریبنده آنان را نخوریم.
2. اهمیت بصیرت و آگاهی: پیروی کورکورانه از هر کسی، بدون بصیرت و آگاهی، انسان را به گمراهی میکشاند. مؤمن باید با بصیرت و شناخت حق، راه خود را انتخاب کند.
3. رابطه فسق و گمراهی: گناه و فسق، زمینهساز پذیرش باطل و دوری از حق است. پاکی دل و تقوا، انسان را از پذیرش گمراهی بازمیدارد و او را به سوی حق سوق میدهد.
4. عاقبت پیروی از طاغوت: پیروی از طاغوت و رهبران گمراه، انسان را از رحمت خداوند دور میکند و به عذاب الهی گرفتار میسازد؛ چنانکه فرعون و قومش به عذاب الهی گرفتار شدند.
5. دعوت به تفکر و تدبر: انسان باید در دعوتها و سخنان دیگران بیندیشد و با عقل سلیم خود، حق را از باطل تشخیص دهد و فریب ظاهر فریبنده را نخورد.