Аль-Маида сүрөсү — Аят 96

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• صَيْدُ الْبَحْرِ (сайдул-бахр): деңиздин олжосу — деңизден кармалган нерселер.
• طَعَامُهُ (таамуху): анын тамагы — деңизден чыккан жеңил тамактар, анын ичинде өлүк балыктар да.
• مَتَاعًا (матааан): пайдалануу, ырахат алуу үчүн берилген нерсе.
• وَلِلسَّيَّارَةِ (ва лис-саййара): жол жүрүүчүлөр үчүн — сапардагы адамдар азык катары алып жүрүүсү үчүн.
• صَيْدُ الْبَرِّ (сайдул-барр): кургактыктын олжосу — кургакта жашаган жаныбарларды кармоо.
• مَا دُمْتُمْ حُرُمًا (маа думтум хуруман): силер ихрамда (ажылык же умра үчүн ыйык абалда) болгон убакытта.
• تُحْشَرُونَ (тухшаруун): чогултуласыңар — кыямат күнү Аллахтын алдына жыйналасыңар.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Аллах Таала пенделерине ырайым кылып, деңиздин олжосун жана андан алынган тамак-ашты адал кылды. Деңизден кармалган балыктар, деңиз жандыктары — тирүү болобу же өлүк болобу — баары силерге уруксат. Бул нерселер үйүндө отургандарга да, сапарга чыккандарга да азык-түлүк жана пайда болушу үчүн ушундай буйрук кылынды. Сапардагы адамдар деңиз тамагын өздөрү менен алып жүрүп, жолдо жешүүсүнө болот.

Ал эми кургактыктагы аңчылык — кургакта жашаган жаныбарларды кармоо — силер ажылык же умра үчүн ихрам абалында болгон убакытта арам кылынды. Ихрамда жүргөндө кургактыктын аңын кармоого болбойт. Бирок деңиздин олжосу ихрамда болгондо да адал экени бардык аалымдар тарабынан бир ооздон кабыл алынган.

Ошондо Аллах Таала: «Аллахтан корккула, силер Ага гана чогултуласыңар», — деп эскертет. Бул буйрук жана тыюудан кийин келген катуу эскертүү. Кыямат күнү бардык адамдар Аллахтын алдына жыйналып, ар бир кылган иши үчүн жооп берет. Ким Аллахтын буйруктарын аткарып, тыюуларынан тыйылса, ал ошол күнү зор соопко жетет; ким буйруктарды бузса, катуу азаптан кутулбайт.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Ислам — жеңилдик жана ырайым дини. Аллах Таала деңиздин олжосун адал кылып, аны менен бирге өлүк балыктарды да жегенге уруксат берди. Бул — пенделерге болгон чоң жеңилдик. Демек, Ислам адамдарды кыйноо үчүн эмес, тескерисинче, аларга жашоону жеңилдетүү үчүн келген.
• Сапардагыларга кам көрүү. Аятта «сапардагылар үчүн» деп өзгөчө белгилениши — Исламдын сапар тарткан адамдарга, жол жүрүүчүлөргө көңүл буруусун көрсөтөт. Бул дин адамдардын күнүмдүк муктаждыктарын эске алат.
• Ихрам — ыйык абал. Ажылык жана умра учурунда кургактыктын аңын кармоого тыюу салынышы — ыйык сапарга болгон урматтын белгиси. Бул убакытта адам өзүнүн жүрүм-турумун, ойлорун таза кармоого умтулат.
• Аллахтан коркуу — бакыттын ачкычы. Аят «Аллахтан корккула» деп бүтөт. Аллахтан коркуу — бул коркунуч эмес, тескерисинче, Аны сүйүү жана Ага жакын болуу. Ким Аллахтан корксо, ал эки дүйнөдө бактылуу болот.
• Кыямат күнүн эстөө. «Силер Ага гана чогултуласыңар» деген сөз ар бир адамга өз иш-аракетин ойлонууга чакырат. Бул дүйнө убактылуу, ал эми акырет түбөлүк. Ошондуктан ар бир адам Аллахтын буйруктарын аткарып, тыюуларынан тыйылууга аракет кылышы керек.
• Ислам — толук жана тең салмактуу жашоо системасы. Ал деңиз менен кургактыктын, үйдөгүлөр менен сапардагылардын, ихрамдагылар менен ихрамсыздардын ортосундагы айырмачылыктарды так белгилейт. Бул — Аллахтын даанышмандыгынын жана пенделерине болгон мээриминин далили.