سوره رحمن — آیه 42

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (مخاطب به صورت تثنیه، یعنی دو گروه: جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه با لحنی پرسشی و توبیخی، خطاب به هر دو گروه جن و انس میفرماید: «پس کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید و دروغ میشمارید؟» این جمله در حقیقت یک استفهام تقریری است؛ یعنی خداوند نعمتهای بیشمار خود را برمیشمارد و سپس با این پرسش، بندگان را به شکرگزاری و اعتراف به فضل الهی دعوت میکند. مقصود این است که هیچیک از نعمتهای خداوند قابل انکار نیست؛ زیرا نعمتهای او آشکار و پنهان، شامل آفرینش، رزق، هدایت، آمرزش و نعمتهای بهشتی است. این آیه در سوره رحمن بارها تکرار شده و هر بار پس از ذکر نعمتی خاص، به عنوان یک هشدار و یادآوری برای پرهیزگاران و گناهکاران میآید تا بیدار شوند و حق را بپذیرند.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به انسان میآموزد که نعمتهای خداوند آنقدر فراوان و گسترده است که شمارش آنها ممکن نیست؛ بنابراین بنده باید همواره در حال شکرگزاری باشد و هیچ نعمتی را کوچک نشمارد.
• خطاب به هر دو گروه جن و انس نشان میدهد که دعوت الهی و نعمتهای او مختص به گروه خاصی نیست و همه موجودات مکلف در برابر خداوند مسئولند و باید به نعمتهای او اعتراف کنند.
• تکرار این آیه در سوره رحمن، بیدارباشی برای غافلان است تا با تأمل در نعمتهای الهی، به ایمان و تقوا روی آورند و از تکذیب و ناسپاسی بپرهیزند.
• این آیه محبت خداوند را در دل زنده میکند؛ چرا که خداوند با وجود نعمتهای بیشمار، با مهربانی و لطف از بندگانش سؤال میکند و آنان را به شکرگزاری دعوت مینماید، نه به عذاب و تهدید.