سوره رحمن — آیه 49

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر نعمتهای بزرگ خود در آیات پیشین — مانند آفرینش آسمانها و زمین، خورشید و ماه، میوهها و نخلها، و آفرینش جن و انس — این آیه را به صورت پرسشی توبیخی و هشداردهنده بیان میکند: «پس ای جن و انس، کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید و دروغ میشمارید؟»

این خطاب به هر دو گروه (جن و انس) است، زیرا هر دو از نعمتهای الهی بهرهمندند و هر دو مکلف به شکرگزاری و ایمان هستند. خداوند با این پرسش، بندگان را به اندیشه در نعمتهای بیشمار خود دعوت میکند و آنان را در برابر عظمت این نعمتها قرار میدهد تا اعتراف کنند که هیچیک از این نعمتها را نمیتوان انکار کرد و همه از فضل و رحمت اوست. این آیه در حقیقت اتمام حجت است بر کسانی که نعمتهای خدا را میبینند اما شکر آن را به جا نمیآورند یا آنها را به غیر خدا نسبت میدهند.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای خداوند آنقدر آشکار و فراوان است که هیچ عاقلی نمیتواند آنها را انکار کند؛ پس انسان باید همواره در حال شکرگزاری باشد.
• این آیه انسان را به تفکر در نعمتهای الهی دعوت میکند و او را به تواضع در برابر پروردگار وامیدارد، چرا که هر نعمتی از آنِ اوست.
• یادآوری نعمتها، محبت خدا را در دل انسان زنده میکند و او را به اطاعت و بندگی بیشتر ترغیب مینماید.
• این آیه نشان میدهد که جن و انس هر دو در برابر خداوند مسئولاند و هیچیک نمیتوانند از دایره تکلیف و شکرگزاری خارج شوند.
• پرسش توبیخی در این آیه، هشداری است برای غافلان تا پیش از فرا رسیدن روز حساب، به شکر نعمتها روی آورند و از کفران بپرهیزند.