سوره حشر — آیه 5

معانی کلمات:

• لینة: به نخله (درخت خرما) گفته میشود؛ خواه نخلِ خوب و مرغوب باشد یا نوع خاصی از آن.
• اصولها: ریشهها و تنههای باقیمانده در زمین.
• فاسقین: خارجشوندگان از طاعت خداوند؛ در اینجا منظور یهودیان بنینضیر است که پیمانشکنی کردند.

تفسیر آیه:

ای مؤمنان! آنچه از درختان خرما (در جریان محاصره بنینضیر) بریدید و نابود کردید، یا آنها را بر ریشههایشان برجا نهادید و قطع نکردید، همه به فرمان و مشیت خداوند بود. این کار شما نه تنها گناه و فساد در زمین نبود، بلکه اقدامی مشروع و مورد رضایت الهی بود. خداوند این اختیار را به شما داد تا دشمنانش را خوار و ذلیل کند و به یهودیان پیمانشکن که راه نافرمانی و خیانت را برگزیدند، نشان دهد که اراده خداوند بر هر چیزی غالب است و هیچ کاری بدون اذن او انجام نمیپذیرد. بنابراین، مؤمنان نباید در این اقدام احساس گناه یا تردید میکردند، چرا که این عمل در راستای تحقق اراده الهی و شکستن شوکت دشمنان اسلام بود.

فواید و درسهای آیه:

1. مشروعیت اقدامات جنگی در چارچوب شرع: این آیه نشان میدهد که در جهاد و دفاع از اسلام، هر اقدامی که به فرمان خدا و برای تضعیف دشمن باشد، حتی اگر شامل قطع درختان و تخریب منابع دشمن شود، مجاز و بلکه مطلوب است.
2. تسلیم در برابر قضای الهی: مؤمن باید بداند که همه امور به اذن خداوند است؛ پس در انجام فرمانهای الهی هیچ تردیدی به خود راه ندهد و بداند که هر آنچه خدا مقرر کند، خیر و حکمت در آن نهفته است.
3. خواری و ذلت پیمانشکنان: این آیه هشداری است برای همه کسانی که با خدا و رسولش پیمان میبندند و سپس آن را میشکنند؛ سرنوشت آنان خواری در دنیا و عذاب در آخرت خواهد بود.
4. آرامش دل مؤمنان: وقتی مؤمن بداند که اعمالش در چارچوب اراده الهی است، قلبش آرام میگیرد و از سرزنش دیگران یا وسوسههای درونی نمیهراسد؛ چرا که رضایت خداوند بالاتر از هر چیزی است.
5. اهمیت اتحاد و اطاعت از فرماندهی: در این واقعه، برخی صحابه از قطع درختان خودداری کردند، اما خداوند با این آیه به آنان فهماند که در جهاد، اطاعت از فرمان پیامبر و اهداف کلی جهاد، بر احساسات شخصی مقدم است.