سوره حشر — آیه 9

## تفسیر آیه ۹ سوره حشر

### معنای واژگان:

• تَبَوَّؤُوا: سکونت گزیدند و وطن گرفتند.
• الدَّار: سرزمین هجرت، یعنی شهر مدینه.
• حَاجَة: در اینجا به معنای کینه، حسد و ناخوشایندی در دل است.
• خَصَاصَة: فقر، تنگدستی و نیازمندی.
• شُحّ: بخل شدید، حرص و آز فراوان نسبت به مال و دنیا.

### تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به توصیف گروهی دیگر از مؤمنان، یعنی انصار (یاران پیامبر در مدینه) می‌پردازد؛ کسانی که پیش از آمدن مهاجران، خانه‌ها و دل‌هایشان را آماده پذیرش ایمان کرده بودند و شهر مدینه را وطن خود ساخته و ایمان را در جان خود جای داده بودند.

ویژگی‌های برجسته این مؤمنان چنین بیان شده است:

1. محبت خالصانه به مهاجران: آنان کسانی را که از مکه به سوی آنان هجرت کرده بودند، از صمیم دل دوست می‌داشتند و این محبت فقط زبانی نبود، بلکه در عمل نیز خود را نشان می‌داد.
2. دل‌های پاک و عاری از حسد: وقتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) اموال بنی‌نضیر (غنیه‌های جنگی) را میان مهاجران تقسیم کرد و به انصار چیزی نداد، آنان نه تنها دلگیر نشدند و اعتراض نکردند، بلکه در دل‌هایشان هیچ کینه، حسد یا ناخوشایندی نسبت به آنچه به مهاجران داده شده بود، نیافتند. دل‌هایشان سرشار از صفا و صمیمیت بود.
3. ایثار و از خودگذشتگی: آنان مهاجران را بر خود مقدم می‌داشتند و در حالی که خودشان نیازمند بودند، اموال و خانه‌هایشان را با مهاجران تقسیم می‌کردند. حتی اگر خودشان فقر و تنگدستی شدیدی داشتند، باز هم دیگران را بر خود ترجیح می‌دادند. این بالاترین درجه ایثار است که انسان در عین نیازمندی، از داشته خود می‌گذرد و برادر مؤمن خود را بر خویش مقدم می‌دارد.
4. رهایی از بخل و حرص: در پایان آیه، خداوند معیار رستگاری را چنین بیان می‌کند: هر کس از بخل و حرص نفس خود در امان بماند و بر نفس خویش غالب آید، چنین کسانی به حقیقت رستگار و پیروزند. زیرا بخل و حرص، ریشه بسیاری از گناهان و موانع بزرگ رسیدن به سعادت است.

### فواید و پیام‌های آیه:

• ایثار و از خودگذشتگی در راه خدا و برای برادران مؤمن، از والاترین ارزش‌های اخلاقی در اسلام است و انسان را به درجات عالی ایمان می‌رساند.
• پاکی دل از حسد و کینه نسبت به نعمت‌هایی که دیگران دریافت می‌کنند، نشانه ایمان راستین و سلامت قلب است.
• رهایی از بخل و حرص کلید رستگاری و سعادت است؛ کسی که بر این خصلت نفسانی غلبه کند، بر نفس خود پیروز شده و به آرامش و خوشبختی حقیقی دست می‌یابد.
• اسلام دین محبت، برادری و گذشت است؛ دینی که پیروانش را به دوست داشتن یکدیگر، کمک به نیازمندان و مقدم داشتن دیگران بر خود دعوت می‌کند.
• این آیه الگویی بی‌نظیر از جامعه‌ای مبتنی بر ایمان، برادری و ایثار ارائه می‌دهد که می‌تواند برای همه نسل‌ها و جوامع بشری درس‌آموز باشد.