Sure Haşr — Ayet 9

Kelime Anlamları:

• Tebevvee’d-dâr: Yurdu edinmek, yerleşmek. Burada Medine’ye yerleşen Ensar kastedilir.
• Hâceten: İçte bir sıkıntı, kıskançlık, gönülde bir burukluk.
• Yü’sirûne: Kendilerinden daha çok ihtiyaç sahibi olanları nefislerine tercih etmek, onları öne almak.
• Hasâsah: Fakirlik, ihtiyaç, yokluk.
• Şuhh: Cimrilik, aşırı hırs, mala karşı doyumsuzluk ve elindekini başkasıyla paylaşmama duygusu.

Tefsir:

Bu âyet-i kerîme, İslâm kardeşliğinin ve fedakârlığın eşsiz bir tablosunu çizer. Allah Teâlâ, hicretten önce Medine’yi yurt edinmiş ve imanı kalplerine nakşetmiş olan Ensar’ı (Medineli Müslümanları) övmektedir. Onlar, Mekke’den hicret ederek yanlarına gelen muhacir kardeşlerini canı gönülden severler. Onlara karşı kalplerinde en ufak bir kıskançlık, burukluk veya haset duymazlar. Peygamber Efendimiz (s.a.v.)’in, savaş ganimetlerinden veya fey’den muhacirlere verdiği paylar karşısında içlerinde hiçbir rahatsızlık hissetmezler; bilakis bu paylaşımı gönül hoşluğuyla karşılarlar.

Daha da ötesi, Ensar, kendileri son derece ihtiyaç içinde olsalar bile, kardeşlerini kendi nefislerine tercih ederler. Sahip oldukları imkânları, kendi ihtiyaçlarını görmezden gelerek muhacir kardeşleriyle paylaşırlar. Bu, bencilliğin tam zıttı olan yüce bir ahlâktır; İslâm kardeşliğinin zirvesidir.

Âyetin sonunda ise müjde vardır: Kim nefsinin cimrilik ve mala karşı aşırı hırs duygusundan korunursa, işte onlar gerçekten kurtuluşa erenlerdir. Çünkü cimrilik, kişiyi hem Allah’ın rızasından hem de insanların sevgisinden uzaklaştırır. Cimrilikten arınan kalp ise, cömertlikle, paylaşmayla ve kardeşlikle dolar; böyle bir kalp sahibi dünyada huzur, ahirette ise ebedî kurtuluş kazanır.

Bu âyet, bizlere unuttuğumuz veya zayıflattığımız bir değeri yeniden hatırlatıyor: Fedakârlık (îsâr) . Bugün toplumlarımızda kardeşlik bağları zayıfladıysa, bunun en büyük sebebi, nefislerimizi şuhh (cimrilik ve hırs) duygusundan koruyamamamızdır. Oysa Allah’ın rızası, malımızı ve sevgimizi paylaşmaktan geçer. Bir Müslüman, kardeşinin ihtiyacını kendi ihtiyacından önce görürse, dünyada da ahirette de kazançlı çıkar. Bu güzel ahlâkı hayatımıza hâkim kıldığımızda, aramızdaki sevgi artar, toplumumuz huzura kavuşur ve Rabbimizin “İşte kurtuluşa erenler onlardır” müjdesine nail oluruz.