An'om surasi — Oyat 93

Kalimalarning ma'nolari:

• iftarā – yolg‘on to‘qimoq, uydirmoq.
• awḥā ilayya – menga vahiy keldi, deb da’vo qilmoq.
• ghamarāt al-mawt – o‘limning og‘ir qiyinchiliklari, sakratlari.
• bāsitū aydīhim – qo‘llarini cho‘zgan holda (azob va jon olish uchun).
• al-hūn – xorlik, xo‘rlik, pastlik.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo eng katta zulm qiluvchi kishilarni bayon qilmoqda. Ular uch toifadir:

1. Allohga nisbatan yolg‘on to‘qiganlar – masalan, “Alloh hech bir insonga hech narsa nozil qilmagan”, deb da’vo qilganlar. Bu bilan ular Allohning payg‘ambarlarini inkor etib, Unga nisbatan yolg‘on gapirgan bo‘ladilar.
2. “Menga vahiy keldi”, deb da’vo qilganlar, holbuki ularga hech qanday vahiy kelmagan. Bu – o‘zini payg‘ambarlikka da’vo qilgan yolg‘onchilardir. Rivoyatlarga ko‘ra, bu oyat Musaylama al-Kazzob kabi soxta payg‘ambarlar haqida nozil bo‘lgan.
3. “Men ham Alloh nozil qilgan narsaning o‘xshashini nozil qilaman”, deb da’vo qilganlar. Bular Qur’onga o‘xshash kitob keltirishga urinib, ojiz bo‘lib qolgan va bu bilan Qur’onning mo‘jizaviyligini tan olmagan kimsalardir.

So‘ngra Alloh taolo Payg‘ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga murojaat qilib, agar o‘sha zolimlarni o‘lim sakratlari paytida ko‘rsang, dahshatli manzarani ko‘rgan bo‘larding, deydi. O‘sha paytda farishtalar qo‘llarini cho‘zib, ularning jonlarini azob bilan olib, “Jonlaringizni chiqaring! Bugun sizlarga xor qiluvchi azob beriladi. Chunki sizlar Alloh haqida yolg‘on gapirardingiz va Uning oyatlaridan takabbur qilib, ularga iymon keltirmas edingiz”, deydilar.

Bu oyatda zolimlarning dunyodagi yolg‘on da’volari oxiratda xorlik va azobga aylanishi tasvirlangan. Ular dunyoda o‘zlarini ulug‘ ko‘rsatgan bo‘lsalar-da, o‘lim paytida eng past va xor holatda bo‘ladilar.

Foydalar:

• Bu oyat musulmonlarga Alloh taoloning oldida yolg‘on gapirish, Unga nisbatan yolg‘on nisbat berish naqadar og‘ir gunoh ekanini o‘rgatadi. Allohga nisbatan yolg‘on to‘qish – eng katta zulmdir.
• Payg‘ambarlik va vahiy da’vosining jiddiyligini, bu ishning o‘ta mas’uliyatli ekanini anglatadi. Hech kim o‘zicha payg‘ambarlik da’vo qilishga haqli emas.
• Qur’onning mo‘jizaviyligi va unga o‘xshash asar keltirishning imkonsizligi bu oyatda yana bir bor ta’kidlanadi. Bu musulmonlarning Qur’onga bo‘lgan ishonchini mustahkamlaydi.
• O‘lim sakrati va undagi azob haqida eslatish insonni bu dunyoda to‘g‘ri yo‘ldan yurishga, Allohning oyatlariga takabbur qilmasdan iymon keltirishga chorlaydi.
• Bu oyatda zolimlarning o‘lim paytidagi xor holati tasvirlanib, insonlarni dunyoda kibr-u havodan qaytaradi va kamtarlikka, Allohga itoatga da’vat etadi.