سوره بروج — آیه 19

معانی کلمات:

• بَلِ: حرف اضراب است به معنای «بلکه» که برای ردّ و گذر از مطلب پیشین و بیان مطلب مهمتر میآید.
• تَکْذِیبٍ: تکذیب کردن، دروغ شمردن و انکار کردن.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر داستان اصحاب اخدود و عذابهای هولناکی که بر کافران پیشین نازل شد، در این آیه خطاب به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) میفرماید: ای رسول ما! این کافران و مشرکان قوم تو، نه به دلیل نرسیدن اخبار و داستانهای امتهای پیشین و عذابهایی که بر آنان نازل شد، ایمان نمیآورند؛ بلکه آنها با وجود آگاهی از سرنوشت شوم گذشتگان، همچنان بر تکذیب و انکار تو و قرآن اصرار میورزند. آنها مانند کسانی هستند که پیش از ایشان بودند و پیامبران خود را تکذیب کردند؛ یعنی فرعون و ثمود و دیگر اقوام سرکش که به سبب تکذیبشان به عذاب الهی گرفتار شدند. این کافران نیز در تکذیب و انکار خود غوطهورند و از روی عناد و لجاجت، نه از روی نادانی، حق را انکار میکنند. آنان به جای عبرت گرفتن از سرنوشت پیشینیان، راه آنان را در پیش گرفتهاند و در حالی که خداوند به تمام اعمال و نیاتشان احاطه کامل دارد، به انکار خود ادامه میدهند. این آیه تسلیتی برای پیامبر (ص) است که تکذیب قومت چیز تازهای نیست و سنت الهی در میان همه امتها چنین بوده است؛ پس صبر پیشه کن و از تکذیب آنان اندوهگین مباش.

فواید و پیامهای آیه:

1. تسلیت و دلگرمی پیامبر (ص): این آیه به پیامبر اسلام (ص) و همه مبلغان دین در طول تاریخ میآموزد که مخالفت و تکذیب مردم، سنت همیشگی در برابر دعوت انبیا بوده است؛ پس نباید از این امر ناراحت شوند و در مسیر خود سست گردند.
2. هشدار به کافران: تکذیب حق و اصرار بر انکار، سرنوشتی جز عذاب الهی ندارد؛ همانگونه که امتهای پیشین به سبب همین تکذیب نابود شدند. این آیه هشداری جدی به همه کسانی است که در برابر دعوت حق میایستند.
3. علم و احاطه الهی: خداوند بر همه اعمال و رفتار کافران احاطه کامل دارد و هیچ چیز از دیدگاه او پنهان نیست؛ این امر نشان میدهد که عدالت الهی اقتضا میکند هر کس را به سزای اعمالش برساند و این خود مایه آرامش مؤمنان است.
4. عبرتآموزی: انسان عاقل باید از سرنوشت امتهای پیشین عبرت بگیرد و راه آنان را که راه هلاکت است، در پیش نگیرد. قرآن کریم بارها داستان اقوام پیشین را برای عبرتآموزی بشر نقل کرده است.
5. پایداری در برابر لجاجت: مؤمنان باید در برابر لجاجت و عناد مخالفان، صبور و پایدار باشند و بدانند که وظیفه آنان تنها ابلاغ پیام الهی است و هدایت به دست خداوند است.