سوره توبہ — آيت 107

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• ضِرَارًا: نقصان پهچائڻ جي نيت سان، ٻين کي تڪليف ڏيڻ لاءِ.
• إِرْصَادًا: تيار ڪرڻ، انتظار ڪرڻ ۽ جاءِ مقرر ڪرڻ ڪنهن جي اچڻ لاءِ.
• الْحُسْنَىٰ: چڱائي، سٺو ارادو، نيڪ مقصد.
• لَيَحْلِفُنَّ: ضرور قسم کڻندا.

2) تفسير:

منافقن مان هڪ گروهه اهڙو به هو، جنهن مديني ۾ هڪ مسجد ٺاهي. ظاهري طور ته اها مسجد هئي، پر ان جو مقصد عبادت نه هو. انهن جو اصل ارادو هي هو ته مسلمانن کي نقصان پهچائجي، ڪفر کي طاقت ڏني وڃي، ۽ مؤمنن جي جماعت ۾ پاڻ ۾ پڦٽ ۽ اختلاف پيدا ڪيو وڃي. اهي چاهيندا هئا ته مسلمان مسجد قبا ڇڏي انهن جي مسجد ۾ اچن، ته جيئن مسلمانن ۾ فرقو پيدا ٿئي ۽ سندن اتحاد ٽٽي.

ان کان علاوه، انهن ان مسجد کي ان شخص لاءِ به تيار رکيو هو، جنهن اڳ ۾ ئي الله ۽ سندس رسول سان جنگ ڪئي هئي، يعني ابو عامر راهب فاسق. اهو رسول الله ﷺ جي مخالفت ۾ روم طرف ويو هو ته ڪو لشڪر کڻي اچي ۽ مسلمانن سان جنگ ڪري. انهن منافقن ان مسجد کي ان جي اچڻ جو مرڪز ۽ پناهگاهه بڻايو هو.

اهي منافق وڏا قسم کڻندا هئا ته ”اسان جو ارادو صرف چڱائي ۽ مسلمانن جي سهولت هو، ڪو برو مقصد نه هو.“ پر الله تعاليٰ شهادت ڏئي ٿو ته اهي بلڪل ڪوڙا آهن. انهن جو ظاهري عذر ڪوڙو هو ۽ سندن دل ۾ سازش هئي. ان مسجد کي ”مسجد ضرار“ چيو وڃي ٿو، ۽ رسول الله ﷺ جي حڪم سان ان کي ڊاهي ڇڏيو ويو.

3) فائدا ۽ نصيحتون:

• نيت جي اهميت: ڪو به عمل ظاهري طور چڱو لڳي، پر جيڪڏهن نيت خراب هجي ته اهو الله وٽ قبول نه ٿيندو. مسجد جهڙي مقدس جاءِ به جيڪڏهن نقصان پهچائڻ لاءِ ٺاهي وڃي ته اها عبادت نه پر گناهه بڻجي ٿي.
• اتحاد جي حفاظت: اسلام مسلمانن جي اتحاد ۽ يڪجهتي جو سخت حڪم ڏئي ٿو. جيڪو به ڪم مسلمانن ۾ پڦٽ ۽ اختلاف پيدا ڪرڻ جو سبب بڻجي، اهو ناجائز ۽ حرام آهي.
• منافقت جي نشاندهي: منافق هميشه پنهنجي بري ارادي کي لڪائڻ لاءِ قسمون ۽ عذر بيان ڪندا آهن، پر الله تعاليٰ سندن سڀ ڪوڙ ڄاڻي ٿو. مؤمن کي گهرجي ته ظاهري ڳالهين ۾ نه اڙجي، پر عملن جي حقيقت ۽ نتيجن تي غور ڪري.
• قرآن جي سچائي: قرآن مجيد منافقن جي اندروني سازشن کي به بي نقاب ڪري ٿو، جيڪو ثابت ڪري ٿو ته اهو الله جو ڪلام آهي، ڇاڪاڻ ته انسان جا لڪل ارادا صرف الله ئي ڄاڻي ٿو.
• اسلام جي رحمت: اسلام ۾ عبادت جا مرڪز ۽ مسجدون صرف الله جي رضا لاءِ ۽ مسلمانن جي ڀلائي لاءِ هجڻ گهرجن، نه ته دنياوي مفادن، سياست يا نقصان پهچائڻ لاءِ. هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته هر نيڪ ڪم جي شروعات خالص نيت سان ڪجي، ته جيئن الله وٽ قبول ٿئي ۽ مسلمانن لاءِ رحمت بڻجي.