سوره توبہ — آيت 106

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• وَآخَرُونَ: ۽ ٻيا ڪجهه ماڻهو.
• مُرْجَوْنَ: مؤخر ڪيل، يعني جن جو معاملو الله جي فيصلي تي ڇڏيو ويو آهي.
• لِأَمْرِ اللَّهِ: الله جي حڪم ۽ فيصلي لاءِ.
• إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ: يا ته الله کين عذاب ڏئي.
• وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ: يا ته الله سندن توبه قبول ڪري ۽ کين معاف ڪري.
• عَلِيمٌ: تمام ڄاڻندڙ.
• حَكِيمٌ: حڪمت وارو.

2) تفسير:

اي ايمان وارؤ! غزوه تبوك کان پوئتي رهجڻ وارن مان ڪجهه ٻيا ماڻهو به هئا، جن کي الله جي فيصلي تي ڇڏيو ويو هو ته الله سندن باري ۾ جيڪو چاهي ٿو سو حڪم ڪري. اهي اهڙا ماڻهو هئا، جيڪي پنهنجي ڪيل عمل تي پشيمان ٿيا ۽ انهن جو معاملو الله جي حوالي ڪيو ويو. اهي هئا: مرارة بن ربيع، ڪعب بن مالك ۽ هلال بن اميه. الله تعاليٰ چاهي ته کين عذاب ڏئي، جيڪڏهن اهي توبه نه ڪن، ۽ چاهي ته سندن توبه قبول ڪري ۽ کين معاف ڪري، جيڪڏهن اهي الله ڏانهن رجوع ڪن. الله تعاليٰ پنهنجي علم ۾ تمام ڄاڻندڙ آهي ته ڪير عذاب جو حقدار آهي ۽ ڪير معافي جو حقدار آهي، ۽ پنهنجي حڪم ۽ تدبير ۾ حڪمت وارو آهي. اهي ٽئي صحابه ڪرام رضی الله عنهم پنهنجي ڪيل غلطي تي سچي دل سان پشيمان ٿيا ۽ الله ڏانهن رجوع ڪيائون، جنهن ڪري الله تعاليٰ سندن توبه قبول فرمائي ۽ کين معاف ڪيو. انهن جي توبه پنجاهه راتيون گذرڻ کان پوءِ قبول ٿي.

3) فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنهنجي ٻانهن کي هميشه توبه جو موقعو ڏئي ٿو، ڀلي دير سان ئي سهي، پر سچي دل سان توبه ڪرڻ تي الله معاف فرمائي ٿو.
• انسان کي پنهنجي ڪيل غلطي تي پشيمان ٿيڻ گهرجي ۽ اميد نه ڇڏڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته الله تعاليٰ معاف ڪرڻ وارو ۽ ٻاجهارو آهي.
• الله تعاليٰ جو علم ۽ حڪمت مڪمل آهي، هو ڄاڻي ٿو ته ڪير سچو توبه ڪندڙ آهي ۽ ڪير نه، ۽ انهن سان انصاف ۽ حڪمت سان معاملو ڪري ٿو.
• صحابه ڪرام جي زندگي مان سبق ملي ٿو ته غلطي کان پوءِ به سچي توبه ۽ نيڪ عمل سان الله جو قرب حاصل ٿي سگهي ٿو.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ جا اهڙا واعدا ۽ حڪمت وارا فيصلا اسان کي اسلام ۽ قرآن ڏانهن راغب ڪن ٿا، ڇاڪاڻ ته اهي اميد، معافي ۽ رحمت جو پيغام ڏين ٿا.