سوره توبه — آیه 87

معانی کلمات:

• الْخَوَالِفِ: جمع «خالفَة» به معنای زنان، کودکان و افراد دارای عذر شرعی که از جهاد معاف هستند.
• طُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ: مُهر زده شد بر دلهایشان؛ یعنی دلهایشان مهر و موم شد و دیگر آمادگی پذیرش حق را ندارد.
• لَا يَفْقَهُونَ: درک نمیکنند و به حقیقت و مصلحت خود پی نمیبرند.

تفسیر آیه:

این آیه شریفه به بیان حال منافقانی میپردازد که از فرمان جهاد سر باز زدند و برای خود عار و ذلت را پسندیدند. آنان راضی شدند که در خانهها بنشینند و با زنان و کودکان و افراد ناتوان و معذور همراه شوند، و از همراهی با رسول خدا صلیاللهعلیهوسلم در میدان جهاد خودداری کردند. این انتخاب ذلتبار، نشانه عمق نفاق و بیماری دل آنان بود.

خداوند متعال در ادامه میفرماید که بر دلهای این منافقان مُهر زده شده است؛ یعنی به سبب کفر و نفاق و سرپیچیهای پی در پی آنان، دلهایشان از پذیرش حق و درک معارف الهی قفل شده است. به همین دلیل، آنان نمیتوانند درک کنند که سعادت و رستگاری واقعی در چیست و چه چیزی برای آنان خیر و صلاح است. آنان نمیدانند که افتخار و عزت در جهاد در راه خدا و همراهی با پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوسلم است، نه در نشستن در خانهها و عافیتطلبی.

فواید و پیامهای آیه:

1. رضایت به ذلت و خواری و کنارهگیری از میدانهای ایمان و جهاد، نشانه ضعف ایمان و نفاق در دل است.
2. گناهان پی در پی و سرپیچی از فرمان خدا و رسول، باعث قساوت قلب و مُهر شدن دل میشود و انسان را از درک حقایق بازمیدارد.
3. عزت و سعادت واقعی در پیروی از فرمان خدا و رسول و فداکاری در راه دین است، نه در آسایشطلبی و کنارهگیری از مسئولیتها.
4. مؤمن باید همواره در صحنه باشد و برای یاری دین خدا آماده باشد و از هیچ تلاش و فداکاری دریغ نورزد، تا مشمول رحمت و هدایت الهی قرار گیرد.