سوره یونس — آیه 12

معانی کلمات:

• الضُّرّ: سختی، گرفتاری، بیماری و هر نوع زیان و ناراحتی.
• لِجَنبِهِ: به پهلوی خود (در حالی که به پهلو خوابیده است).
• مَرَّ: گذشت و ادامه داد (به راه خود رفت).
• زُیِّنَ: زیبا و آراسته جلوه داده شد.
• المُسرِفین: کسانی که از حدّ خود تجاوز کرده و در گناه و کفر افراط میکنند.

تفسیر آیه:

هنگامی که به انسان (آن هم انسانی که بر خود ستم میکند و در گناه افراط دارد) سختی و گرفتاریای برسد، در هر حالی که باشد — به پهلو خوابیده، نشسته یا ایستاده — ما را میخواند و با تضرّع و زاری از ما میخواهد که آن بلا را از او برطرف کنیم. اما وقتی ما دعای او را مستجاب کردیم و آن سختی و گرفتاری را از او برطرف ساختیم، چنان از کنار این نعمت میگذرد و به راه پیشین خود ادامه میدهد که گویی هرگز ما را برای رفع آن بلا نخوانده و هیچ درخواستی از ما نداشته است. او نه تنها شکر این نعمت را به جا نمیآورد، بلکه فراموش میکند که در چه تنگنایی بوده و چگونه نجات یافته است. این رفتار ناپسند و ناسپاسی، همانگونه که برای این انسانِ غافل زیبا جلوه داده شده که پس از رفع بلا، به جحود و عناد خود ادامه دهد، برای کسانی که در کفر و گناه از حدّ خود تجاوز میکنند نیز اعمال زشتشان (شرک، تکذیب پیامبران و معاصی) در نظرشان زیبا و پسندیده جلوه داده شده است، به گونهای که آن را رها نمیکنند.

فواید و درسهای آیه:

1. انسان در سختیها به طور فطری به خدا پناه میبرد و او را میخواند؛ این نشانه آن است که دل انسان همواره به یاد خدا و نیازمند اوست، حتی اگر در حال عادی از او غافل باشد.
2. ناسپاسی در برابر نعمتهای الهی و فراموش کردن دعاها و گرفتاریهای گذشته، از صفات نکوهیدهای است که انسان را از مسیر بندگی دور میکند.
3. این آیه به ما میآموزد که در خوشیها و آسایش نیز باید خدا را فراموش نکنیم و شکرگزار نعمتهای او باشیم، نه اینکه تنها در سختیها به یاد او بیفتیم.
4. زیبا جلوه دادن گناهان برای انسانهای اسرافکار، نتیجه طبیعی تکرار گناه و دوری از یاد خداست؛ بنابراین باید مراقب اعمال خود باشیم تا گرفتار این فریب و غفلت نشویم.
5. دعا در هر حالتی — ایستاده، نشسته یا خوابیده — نشاندهنده لطف و نزدیکی خداوند به بندگان است که در هر شرایطی صدای آنها را میشنود و اجابت میکند.