سوره یوسف — آیه 31

معانی کلمات:

• مَکرِهِنّ: در اینجا به معنای سخنچینی، غیبت و نیرنگبازی آن زنان در سرزنش همسر عزیز مصر است.
• مُتَّکَأ: محل تکیه دادن، پشتیها و وسایل راحتی که برای نشستن و پذیرایی آماده میشود.
• سِکّین: کارد (جمع آن سکاکین است) که برای بریدن غذا استفاده میشد.
• أَکبَرنَهُ: او را بزرگ و عظیم شمردند و از دیدنش به شگفت آمدند.
• حاشَ لِلّهِ: کلمهای برای تنزیه خداوند است؛ یعنی «پناه بر خدا» و «معاذالله».

تفسیر آیه:

هنگامی که همسر عزیز مصر از سخنچینی و بدگوییهای پنهانی آن زنان آگاه شد، تصمیم گرفت به جای مقابله یا خشم، نقشهای هوشمندانه بچیند تا آنها را با واقعیت روبرو کند و عذرخواهی آنان را بگیرد. پس دعوتنامهای برایشان فرستاد و آنان را به خانهای مجلل دعوت کرد. برای پذیرایی، جایگاههای راحتی با پشتیها و تکیهگاهها آماده ساخت و به هر یک از آنان کاردی داد تا با آن میوه یا غذا را برش دهند. سپس به یوسف گفت: «بر آنان وارد شو.»

هنگامی که آن زنان یوسف را دیدند، چنان مجذوب جمال و شکوه او شدند که از خود بیخود گشتند. آنچنان مبهوت زیبایی او شدند که در حالی که مشغول بریدن میوه بودند، دستهای خود را بریدند و درد را احساس نکردند. در آن حال، با حیرت و شگفتی فریاد زدند: «پناه بر خدا! این انسان نیست؛ او جز فرشتهای بزرگوار و کریم نیست.» آنان با این سخن، در واقع اعتراف کردند که زیبایی یوسف فراتر از تواناییهای بشری است و او را همانند فرشتگان پاک و برتر از بشر دانستند.

فواید و پیامهای آیه:

1. قدرت جذابیت اخلاق و پاکی: زیبایی ظاهری یوسف، که جلوهای از پاکی و عفت باطنی او بود، چنان تأثیری بر آن زنان گذاشت که زبان به تحسین و تنزیه خداوند گشودند. این نشان میدهد که انسان پاک و باایمان، حتی در سختترین شرایط، میتواند الهامبخش حقیقت و زیبایی باشد.
2. عاقبت نیکوی صبر و پاکدامنی: یوسف که در برابر وسوسهها صبر پیشه کرده بود، خداوند چنان عزتی به او داد که دشمنانش به ستایش او افتادند. این درس بزرگی است که هر کس برای رضای خدا از گناه دوری کند، خداوند او را در دلهای مردم محبوب و عزیز میگرداند.
3. اعتراف به عظمت خداوند: آن زنان با وجود اینکه یوسف را انسانی عادی میدیدند، اما به دلیل کمال جمالش او را به فرشته تشبیه کردند. این نشان میدهد که انسانها به طور فطری زیبایی و کمال را میستایند و این ستایش، اگر به درستی هدایت شود، میتواند به شناخت خداوند و توحید منتهی شود.
4. نقش تدبیر و حکمت در حل مشکلات: همسر عزیز به جای برخورد خصمانه با بدگویان، با تدبیر و مهمانی، آنها را به حقیقت رساند. این درسآموز است که در برخورد با مخالفان، گاهی نرمش و حکمت، مؤثرتر از مقابله و خصومت است.
5. عظمت قرآن در بیان داستانها: این آیات با چنان ظرافتی احساسات و واکنشهای انسانی را به تصویر میکشد که خواننده را به تفکر وامیدارد و نشان میدهد قرآن کریم بهترین راهنما برای زندگی پاک و سعادتمند است.