سوره ابراهیم — آیه 9

معانی کلمات:

• نَبَأ: خبر، گزارش مهم و پرماجرا.
• قَوْمِ نُوحٍ: قوم حضرت نوح علیه‌السلام.
• عَادٍ: قوم حضرت هود علیه‌السلام.
• ثَمُودَ: قوم حضرت صالح علیه‌السلام.
• بِالْبَیِّنَاتِ: با دلایل روشن و معجزات آشکار.
• فَرَدُّوا أَیْدِیَهُمْ فِی أَفْوَاهِهِمْ: دست‌هایشان را به دهان‌هایشان بردند (کنایه از بهت و حیرت یا خشم و عصبانیت شدید، و برخی گفته‌اند یعنی انگشتان خود را از شدت غضب گاز گرفتند).
• مُرِیب: شکّی که تردید و بدگمانی ایجاد می‌کند و آرامش را از بین می‌برد.

تفسیر آیه:

ای امت محمد (صلی الله علیه وآله وسلم)! آیا خبر و داستان هلاکت و عاقبتِ شومِ امت‌های پیش از شما به شما نرسیده است؟ قوم نوح، قوم عاد (قوم هود) و قوم ثمود (قوم صالح) و همچنین امت‌های دیگری که پس از آنان آمدند و آن‌قدر زیاد و بی‌شمارند که جز خداوند هیچ‌کس آن‌ها را نمی‌داند و شمارش آن‌ها از توان بشر خارج است.

پیامبران آنان با دلایل روشن، معجزات آشکار و آیات بیّن به سراغشان آمدند تا آنان را به توحید و رستگاری دعوت کنند؛ اما آنان در برابر حق، تکبّر ورزیدند و از روی خشم و عصبانیت، دست‌هایشان را به دهان‌هایشان بردند و انگشتان خود را از شدت غضب گاز گرفتند و به پیامبران خود گفتند: «ما به آنچه شما به آن مأمور شده‌اید کافر شدیم و به‌یقین در آنچه ما را به آن دعوت می‌کنید (یعنی ایمان به خدا و توحید) در شکّی هستیم که ما را به تردید و بدگمانی می‌اندازد و آرامش را از ما سلب می‌کند.»

آنان نه تنها دعوت حق را نپذیرفتند، بلکه با این سخنان، پیامبران را به دروغگویی متهم کردند و اعلام داشتند که در اصل دعوت شما تردید جدی داریم. این رفتار، نشان‌دهنده‌ی نهایت عناد و لجاجت آنان در برابر حقیقت بود.

فواید و پیام‌های آیه:

1. عبرت‌گیری از تاریخ: قرآن کریم سرگذشت امت‌های پیشین را برای ما بازگو می‌کند تا با دیدن عاقبت تلخ آنان، از راه‌های نادرست و تکذیب پیامبران پرهیز کنیم و بدانیم که سنت خداوند در هلاکتِ تکذیب‌کنندگان، تغییرناپذیر است.
2. بشارت به صابران: این آیه به مؤمنان اطمینان می‌دهد که اگر در برابر سختی‌ها و تکذیب‌های دشمنان صبر کنند و بر ایمان خود استوار بمانند، سرانجام مانند پیامبران پیشین، پیروز خواهند شد و دشمنانشان به عذاب الهی گرفتار خواهند شد.
3. آگاهی از نعمت هدایت: دانستن این‌که امت‌های پیشین با وجود دریافت معجزات روشن، باز هم کفر ورزیدند، ما را متوجه نعمت بزرگ هدایت و ایمان می‌کند و شکرگزاری از خداوند را در دل‌هایمان زنده می‌سازد.
4. هشدار درباره تکبّر و عناد: رفتار زشت آنان که از روی تکبّر دست به دهان می‌بردند و حق را نمی‌پذیرفتند، هشداری است برای ما که هرگز در برابر حق، تکبّر نورزیم و با فروتنی و تسلیم، دعوت پیامبران و اولیای الهی را بپذیریم.
5. توجه به علم بی‌پایان الهی: این‌که تنها خداوند از تعداد و جزئیات امت‌های گذشته آگاه است، ما را به عظمت علم الهی و بی‌نهایت بودن دانش او متوجه می‌سازد و تواضع ما را در برابر خداوند افزایش می‌دهد.