سوره بقرہ — آيت 134

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• تِلْكَ أُمَّةٌ: اُها هڪ اُمت (جماعت) هئي.
• قَدْ خَلَتْ: يقيناً گذري وئي (دنيا مان هلي وئي).
• لَهَا مَا كَسَبَتْ: ان لاءِ آهي جيڪو ان ڪمايو (يعني ان جي عملن جو بدلو ان کي ملندو).
• وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ: ۽ توهان لاءِ آهي جيڪو توهان ڪمايو (يعني توهان جي عملن جو بدلو توهان کي ملندو).
• وَلَا تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ: ۽ توهان کان ان بابت نه پڇيو ويندو جيڪو اهي ڪندا هئا.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت ان پسمنظر ۾ نازل ٿي جو يهودين ۽ عيسائين پنهنجي بزرگن ۽ پيغمبرن تي فخر ڪندي اهو سمجهيو ته اسان جا ابا ڏاڏا حضرت ابراهيم، حضرت اسماعيل، حضرت اسحاق ۽ حضرت يعقوب عليهم السلام جهڙا نيك ۽ برگزيده هئا، تنهنڪري اسان کي به انهن جي وسيلي بخشش ملندي. الله تعاليٰ انهن جي ان غلط فهميءَ جو رد ڪندي فرمايو ته اُها هڪ اُمت هئي جيڪا گذري وئي، انهن جا عمل انهن سان گڏ آهن ۽ توهان جا عمل توهان سان گڏ آهن. ڪنهن کي به ڪنهن ٻئي جي عمل جو بار نه کڻڻو آهي ۽ نه ئي ڪو ڪنهن ٻئي جي عمل جي باري ۾ پڇيو ويندو. هر هڪ کي صرف پنهنجي ڪم جو بدلو ملندو. ٻين جي نيڪي توهان کي ڪم نه ايندي ۽ توهان جي بديءَ جو بار ٻئي تي نه هوندو. تنهنڪري گذريل قومن جي عملن تي ڀروسو ڪرڻ بدران پنهنجي عملن جي سنڀال ڪريو، ڇاڪاڻ ته الله جي رحمت کان پوءِ صرف پنهنجو صالح عمل ئي انسان کي فائدو ڏيندو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• هي آيت ٻڌائي ٿي ته اسلام ۾ هر انسان پنهنجي عمل جو پاڻ ذميوار آهي، ڪنهن جي نيڪي ڪنهن ٻئي کي نه بخشيندي ۽ ڪنهن جي بدي ڪنهن ٻئي تي نه لڳندي. اهو ئي انصاف ۽ عدل جو حقيقي تصور آهي.
• گذريل قومن جي بزرگن تي فخر ڪرڻ بدران پنهنجي عملن کي سنوارڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته قيامت جي ڏينهن صرف پنهنجو عمل ڪم ايندو.
• هي آيت انسان کي خود احتسابي ۽ ذميواريءَ جو سبق ڏئي ٿي، ته هر شخص پنهنجي زندگيءَ ۾ اهو سوچي ته آءٌ پنهنجي لاءِ ڇا ڪمايو آهي.
• الله جي رحمت کان پوءِ صالح عمل ئي نجات جو ذريعو آهي، ان ڪري نيڪ عملن ڏانهن رجوع ڪرڻ ۽ برائيءَ کان پاسو ڪرڻ گهرجي.
• هي آيت اسلام جي ان خوبصورت اصول ڏانهن رهنمائي ڪري ٿي ته هر انسان جو تعلق سڌو سنئون پنهنجي رب سان آهي، ڪو به ٻئي جي جاءِ تي جوابده نه ٿيندو، ۽ اهو ئي حقيقي انصاف ۽ آزاديءَ جو پيغام آهي.