Аль-Бакара сүрәсе — Аять 180

Сүзләрнең мәгънәләре:

• كُتِبَ — фарыз кылынды, йөкләнде.
• حَضَرَ الْمَوْتُ — үлем билгеләре килү, үлем сәбәпләре якынлашу.
• خَيْرًا — мал, байлык.
• الْوَصِيَّةُ — васыять, ягъни үлем алдыннан малның бер өлешен башкаларга бирергә кушу.
• بِالْمَعْرُوفِ — гаделлек белән, шәригать рөхсәт иткән чиктә, өчтән бер өлештән арттырмыйча.
• حَقًّا — тиешле, мәҗбүри бурыч.
• الْمُتَّقِينَ — Аллаһудан куркучы, тәкъва кешеләр.

Аять тәфсире:

Аллаһы Тәгалә сезгә фарыз кылды: әгәр берегезгә үлем билгеләре килсә һәм ул мал-дәүләт калдырса, ул вакытта әти-әнисенә һәм якын туганнарына васыять кылу — гаделлек белән, шәригать рөхсәт иткән чиктә булырга тиеш. Васыять өчтән бер өлештән артык булмаска, фәкыйрьне калдырып, байга васыять кылынмаска тиеш. Бу хөкем — тәкъва кешеләргә йөкләнгән хак бурыч.

Бу хөкем Исламның башлангыч чорында фарыз булган, васыять аша әти-әнигә һәм туганнарга мирас бирелгән. Ләкин соңрак мирас аятьләре иңгәч, Аллаһы Тәгалә һәр варисның өлешен төгәл билгеләде, һәм васыятьнең бу хөкеме мирас аятьләре белән алыштырылды. Мирас аятьләре кемгә ничә өлеш тиешен ачык бәян итте.

Аятьтән алынган файдалар:

• Ислам дине кешеләрне үлем алдыннан да гаделлеккә һәм якыннарына карата мәрхәмәтлелеккә өнди. Бу — мөселманнарның тормышның һәр мизгелендә, хәтта соңгы сәгатьләрендә дә, изгелек кылуга омтылуларын күрсәтә.
• Аллаһы Тәгалә безнең хәләл мал-дәүләтебезне дөрес тотуны өйрәтә: ул малны гаделлек белән бүлергә, якыннарның хакларын үтәргә куша.
• Бу аять тәкъвалыкның — Аллаһудан куркуның һәм Аның кушканнарын үтәүнең мөһимлеген күрсәтә. Тәкъва кеше үлем алдыннан да Аллаһының боерыкларын үтәргә тырыша.
• Ислам шәригате кешеләрнең хокукларын саклауга бик зур игътибар бирә: васыятьтә дә гаделсезлеккә юл куелмый, байларга артык бирү тыела, фәкыйрьләрнең хакы саклана.
• Бу аять шулай ук Исламның камил дини система икәнен күрсәтә: ул кеше тормышының барлык якларын — туудан үлемгә кадәр — үз эченә ала һәм һәр хәлдә дә дөрес юл күрсәтә.