Surah Al-Baqarah — Aya 180

Ma’anar Kalmomi:

• كُتِبَ عَلَيْكُمْ: An wajabta muku, an yi muku farilla.
• حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ: Alamomin mutuwa da dalilanta suka zo wa mutum, kamar ciwo mai tsanani.
• خَيْرًا: Dukiya mai yawa.
• الْوَصِيَّةُ: Umurnin da mutum yake yi game da rabon dukiyarsa bayan mutuwarsa.
• بِالْمَعْرُوفِ: Da adalci, ba tare da wuce kashi na uku (ثلث) na dukiya ba, kuma ba tare da barin wanda ya cancanta ba domin wanda bai cancanta ba.
• حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ: Wajibi ne tabbatacce a kan masu tsoron Allah.

Tafsirin Ayar:

Allah ya wajabta muku, ya ku muminai, idan alamomin mutuwa suka zo wa ɗayanku, kuma ya bar dukiya mai yawa, ya yi wasiyya ga mahaifansa da mahaifiyarsa da kuma danginsa na kusa da adalci — wato kada ya bar matalauci ya yi wasiyya ga mawadaci, kuma kada ya wuce kashi na uku na dukiyarsa. Wannan wasiyya wajibi ne tabbatacce a kan masu tsoron Allah waɗanda suke bin umurninsa.

Wannan hukuncin ya kasance ne a farkon Musulunci, kafin saukar ayoyin gado (آيات المواريث). Sa’ad da aka saukar da ayoyin gado waɗanda suka bayyana wanda zai gaji daga matattu da kuma adadin abin da zai gaji, sai aka shafe wannan hukuncin na wasiyya ga iyaye da dangin da suke cikin masu gado, amma wasiyya ta kasance a kan waɗanda ba su gada ba daga cikin dangin da sauran mutane.

Fa’idojin Darasi:

1. Tsarin Allah na sannu-sannu a cikin shari’a: Wannan ayar tana nuna mana cewa Allah yana saukar da hukunce-hukunce a hankali da hikima, don saukaka wa mutane. Da farko an wajabta wasiyya ga iyaye da dangi, sannan daga baya aka saukar da ayoyin gado waɗanda suka fi cikakku da adalci.
2. Kula da haƙƙin iyaye da dangi: Ayar tana nuna girman darajar iyaye da dangantaka a Musulunci, har an wajabta wasiyya a gare su a farkon Musulunci. Wannan yana koya mana cewa dole ne mu kula da iyayenmu da danginmu bayan mutuwarmu.
3. Adalci a cikin rabon dukiya: Ƙuntata wasiyya zuwa kashi na uku na dukiya yana kare mu daga zalunci da rashin adalci ga masu gado, kuma yana kiyaye haƙƙin dangi.
4. Tsoron Allah shine tushen aiki da shari’a: Ayar ta ƙare da “حقًّا على المتقين” (wajibi ne a kan masu tsoron Allah), wanda ke nuna cewa tsoron Allah shine abin da ke sa mutum ya aiwatar da umarnan Allah daidai, ba tare da sakaci ba.
5. Hikimar nassi da shafe shi (النسخ): Wannan ayar tana koya mana cewa shari’ar Musulunci tana da hikima mai zurfi, kuma wasu hukunce-hukunce na iya canzawa bisa ga buƙatar lokaci da kuma ci gaban al’umma, har sai an kammala shari’a da cikakkiyar hukunci.