સૂરા અલ-બકરા — આયત 180

١) શબ્દોના અર્થ:

• كُتِبَ: ફરજિયાત ઠેરવવામાં આવ્યું, અનિવાર્ય કરવામાં આવ્યું.
• حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ: તમારામાંથી કોઈની પાસે મૃત્યુ આવી પહોંચ્યું — એટલે કે મૃત્યુની નિશાનીઓ અને કારણો દેખાવા લાગ્યાં.
• خَيْرًا: ભલાઈ — અહીં અર્થ છે માલ-દોલત, સંપત્તિ.
• الْوَصِيَّةُ: વસિયત — મૃત્યુ પછી માલમાંથી થોડો ભાગ આપવાનો આદેશ.
• بِالْمَعْرُوفِ: શરીઅતે નક્કી કરેલી હદ સાથે, ન્યાયપૂર્ણ રીતે — એટલે કે એક તૃતીયાંશ (૧/૩) થી વધુ નહીં.
• حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ: અલ્લાહથી ડરનારાઓ પર એક નિર્વિવાદ ફરજ.

٢) આયતની તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા પોતાના મોમિન બંદાઓને ખિતાબ કરીને ફરમાવે છે કે જ્યારે તમારામાંથી કોઈની પાસે મૃત્યુની નિશાનીઓ — બીમારી, વૃદ્ધાવસ્થા કે અન્ય કારણો — આવી પહોંચે, અને તેણે પોતાની પાછળ માલ-સંપત્તિ છોડી હોય, તો તેના માટે ફરજ ઠેરવવામાં આવી છે કે તે માતા-પિતા અને નજીકના સગાસંબંધીઓ માટે વસિયત કરે. આ વસિયત શરીઅતની હદમાં રહીને, ન્યાયપૂર્ણ રીતે અને એક તૃતીયાંશથી વધુ વગર કરવી જોઈએ — ન તો કંગાળને છોડીને ધનવાનને આપવું, ન તો હદ ઓળંગવી. આ હુકમ અલ્લાહથી ડરનારા લોકો માટે એક પક્કો હક છે, જેના પર તેઓ અમલ કરે છે.

ધ્યાનમાં રહે કે આ હુકમ ઇસ્લામના શરૂઆતી દોરમાં હતો. પછી જ્યારે વારસાઈની આયતો નાઝિલ થઈ, ત્યારે અલ્લાહ તઆલાએ દરેક વારસદારનો હિસ્સો અને વારસાઈની વિગતો સ્પષ્ટ કરી દીધી. એટલે કે વસિયતનો આ ફરજિયાત હુકમ વારસાઈની આયતોથી બદલાઈ ગયો — હવે વારસદારોને તેમનો નિર્ધારિત હિસ્સો મળે છે, અને વસિયત ફક્ત એક તૃતીયાંશ સુધી જ માન્ય રહે છે, તે પણ વારસદાર સિવાયના લોકો માટે.

٣) આ આયતમાંથી મળતા ફાયદા અને શીખ:

• ઇસ્લામની પૂર્ણતા: અલ્લાહ તઆલાએ માલ-સંપત્તિના વહેંચણીની વ્યવસ્થા પોતે ઠેરવી છે, જેથી કોઈ વિવાદ કે અન્યાય ન થાય. આ દર્શાવે છે કે ઇસ્લામ જીવનના દરેક પાસાને આવરી લે છે.
• માતા-પિતા અને સગાસંબંધીઓનો હક: આ આયત આપણને શીખવે છે કે માતા-પિતા અને નજીકના સગાઓનો હક આપણા માલમાં પણ છે. આ ઇસ્લામની સુંદરતા છે — તે સંબંધોને મજબૂત રાખવા પર ભાર મૂકે છે.
• મૃત્યુની યાદ: આ આયત આપણને યાદ કરાવે છે કે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે. તેથી જીવનમાં જ તૈયારી કરવી જોઈએ — નેક કામો કરવા, હક ચૂકવવા અને અલ્લાહથી ડરવું.

-