سوره بقره — آیه 219

معانی واژگان:

• خمر: هر نوشیدنی یا چیزی که عقل را بپوشاند و از بین ببرد.
• میسر: قمار و شرطبندی؛ گرفتن یا دادن مال از طریق مسابقات و رقابتهایی که در آن دو طرف مال میگذارند.
• عفو: آنچه از نیاز انسان اضافه میآید و بخشیدن آن آسان است.

تفسیر آیه:

ای پیامبر، یارانت از تو درباره حکم شراب و قمار میپرسند. شراب چیزی است که عقل را میپوشاند و قمار نیز مالی است که از راه آسان و بدون زحمت از دیگران گرفته میشود. به آنان پاسخ بده که در این دو، گناه و زیان بزرگی وجود دارد؛ مانند از بین رفتن عقل و مال، ایجاد دشمنی و کینه میان مردم، و بازداشتن از یاد خدا و نماز. اما در عین حال منافعی نیز برای مردم دارند؛ مانند لذت نوشیدن و به دست آوردن مال بدون رنج. با این حال، گناه و ضرر آنها بسیار بزرگتر از نفعشان است، و عقل سلیم حکم میکند که انسان چیزی را که ضررش بیشتر از سودش است، ترک کند. این بیان، مقدمهای بود برای تحریم قطعی این دو، که بعداً به صورت کامل نازل شد.

سپس از تو میپرسند که چه مقدار از اموال خود را انفاق کنند؟ به آنان بگو: آنچه از نیازتان اضافه است و برایتان آسان است، انفاق کنید. این حکم در آغاز اسلام بود و بعدها خداوند زکات واجب را با شرایط مشخصی مقرر فرمود. خداوند اینگونه آیات و احکام خود را به روشنی برای شما بیان میکند تا بیندیشید و آنچه را که برای دنیا و آخرتتان سودمند است، برگزینید.

فواید و پیامهای آیه:

• اسلام دین اعتدال و پرهیز از افراط است؛ انسان باید از هر چیزی که ضررش بیشتر از نفعش است، دوری کند.
• خداوند در بیان احکام، حکمت و مصلحت بندگان را در نظر دارد و تدریجاً احکام را نازل میکند تا پذیرش آن آسانتر باشد.
• انفاق و کمک به دیگران از ارزشهای والای انسانی است و اسلام مسلمانان را به بخشش از آنچه اضافه بر نیاز است، تشویق میکند.
• تفکر و اندیشه در آیات الهی، کلید سعادت و رستگاری انسان در دنیا و آخرت است.