سوره بقرہ — آيت 3

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• يُؤْمِنُونَ: ايمان آڻيندا آهن، يعني دل سان يقين ڪرڻ، زبان سان اقرار ڪرڻ ۽ بدن جا عضوا عمل ڪرڻ.
• الْغَيْبِ: اهو سڀ ڪجهه جيڪو اسان جي اکين ۽ حواسن کان لڪل آهي، جيئن الله، ملائڪ، جنت، دوزخ، قيامت جو ڏينهن ۽ تقدير وغيره.
• يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ: نماز کي پوري طريقي سان قائم ڪرڻ، يعني ان جا شرط، ارڪان، واجبات ۽ سنتون پوري ڪرڻ ۽ وقت تي ادا ڪرڻ.
• رَزَقْنَاهُمْ: اسان کين جيڪو رزق ڏنو آهي، مال ۽ دولت ۽ ٻيون نعمتون.
• يُنفِقُونَ: خرچ ڪرڻ، يعني الله جي راهه ۾ مال ۽ دولت مان ڪجهه ڏيڻ.

2) تفسير:

هي آيت انهن ماڻهن جي وصف بيان ڪري ٿي جيڪي هدايت وارا آهن. اهي اهڙا ماڻهو آهن جيڪي انهن شين تي ايمان آڻيندا آهن جيڪي اکين سان نظر نه اينديون آهن ۽ عقل اڪيلو انهن کي نه ٿو سمجهي سگهي، بلڪه اهي الله جي وحي ۽ ان جي رسولن جي ذريعي معلوم ٿيون آهن. جهڙوڪ ملائڪن، جنت، دوزخ ۽ قيامت جي ڏينهن تي ايمان آڻڻ. ايمان جو مطلب آهي دل سان يقين، زبان سان اقرار ۽ عمل سان تصديق. اهي ماڻهو نماز کي ان جي مقرر وقتن تي، ان جا سڀ شرط، ارڪان ۽ واجبات پورا ڪندي، نبي ڪريم ﷺ جي ٻڌايل طريقي مطابق ادا ڪندا آهن. ۽ الله تعاليٰ جيڪو مال ۽ دولت کين ڏنو آهي، ان مان زڪوات جهڙو فرض خرچ ۽ صدقو خيرات جهڙو نفلي خرچ الله جي رضا ۽ ثواب جي اميد تي ڪندا آهن. اهي اهڙا ماڻهو آهن جيڪي ان وحي تي به ايمان آڻيندا آهن جيڪو الله تعاليٰ پنهنجي نبي تي نازل ڪيو ۽ انهن وحي تي به جيڪو ان کان اڳ ٻين نبيئن تي نازل ڪيو ويو، ڪنهن ۾ به فرق نه ڪندا آهن. ۽ اهي آخرت تي ۽ ان ۾ ملندڙ ثواب ۽ عذاب تي پڪو يقين رکندا آهن.

3) فائدا ۽ سبق:

• غيب تي ايمان: اسلام اهو دين آهي جيڪو انسان کي صرف ظاهري شين تائين محدود نه ٿو رکي، بلڪه ان کي غيب تي ايمان آڻڻ جي تعليم ڏئي ٿو، جنهن سان انسان جي روح کي سڪون ۽ دل کي طمانيت حاصل ٿئي ٿي.
• نماز جي اهميت: نماز اسلام جو ٻيو رڪن آهي ۽ مؤمن جي زندگي جو اهم حصو آهي. ان کي قائم ڪرڻ جو مطلب آهي ان کي پوري محنت ۽ لڳن سان ادا ڪرڻ، جيڪو الله سان تعلق مضبوط ڪري ٿو.
• خرچ ڪرڻ جي ترغيب: الله تعاليٰ جيڪو رزق ڏنو آهي، ان مان خرچ ڪرڻ مؤمن جي شان آهي. اهو نه صرف غريبن جي مدد ڪري ٿو، بلڪه انسان جي دل کي سخي ۽ پاڪ بڻائي ٿو ۽ مال ۾ برڪت آڻي ٿو.
• اسلام جي جامعيت: هي آيت ڏيکاري ٿي ته اسلام عقيدي، عبادت ۽ معاملات جو هڪ مڪمل نظام آهي. ايمان، نماز ۽ خرچ ڪرڻ سڀ گڏجي هڪ مؤمن جي مڪمل شخصيت جو عڪس پيش ڪن ٿا.
• الله جي رضا جي تلاش: مؤمن جو هر عمل، چاهي عقيدي جو هجي يا عبادت جو يا مالي قرباني جو، صرف الله جي رضا ۽ آخرت جي ثواب لاءِ هوندو آهي. اهو ئي سچي ڪاميابي جو رستو آهي.