سوره بقره — آیه 61

## تفسیر آیه ۶۱ سوره بقره

### معانی واژگان:

• مَنّ و سَلوی: دو نوع غذای لذیذ و آسمانی که خداوند برای بنیاسرائیل در بیابان فرستاد؛ «مَنّ» نوعی شیرینی و «سَلوی» پرندهای خوشگوشت بود.
• بَقْل: سبزیجات و گیاهان خوراکی.
• قِثّاء: خیارچنبر یا نوعی خیار درشت.
• فُوم: در اینجا به معنای گندم و نان است (برخی نیز آن را سیر دانستهاند).
• عَدَس: عدس.
• بَصَل: پیاز.
• ادْنی: پستتر و کمارزشتر.
• اهْبِطوا: فرود آیید و به شهری بروید.
• مِصراً: شهری از شهرها (و در اینجا به معنای هر شهر و آبادی است).
• ذِلَّة: خواری و پستی.
• مَسکَنَة: فقر و بینوایی.
• باؤوا: بازگشتند و همراه خود بردند.

### تفسیر آیه:

خداوند در این آیه به یکی از زشتترین رفتارهای بنیاسرائیل اشاره میکند؛ قومی که نعمتهای الهی را ناسپاسی کردند و به جای شکرگزاری، بهانهجویی و اعتراض پرداختند.

آنها در بیابان از نعمت «مَنّ» و «سَلوی» بهرهمند بودند؛ غذایی که بدون هیچ زحمت و تلاشی از سوی خداوند برایشان فراهم میشد و هم لذیذ بود و هم مقوی. اما این قوم ناسپاس از این نعمت خسته شدند و با گستاخی به موسی علیهالسلام گفتند: «ما دیگر طاقت تحمل یک نوع غذا را نداریم! از خدایت بخواه که برای ما از آنچه زمین میرویاند، از سبزیجات و خیار و گندم و عدس و پیاز، بیرون بیاورد.»

موسی علیهالسلام در برابر این درخواست نابخردانه، با تعجب و اعتراض فرمود: «آیا غذای پستتر و کمارزشتر را با چیزی که بهتر و برتر است عوض میکنید؟!» یعنی شما غذایی را که خداوند بدون هیچ رنج و زحمتی برایتان فراهم کرده و هم سالمتر و هم لذیذتر است، رها میکنید و به دنبال غذایی میروید که هم نیازمند کشت و کار و تلاش است و هم ارزش غذایی کمتری دارد؟!

سپس موسی به آنها فرمود: «اگر این چنین اصرار دارید، به شهری فرود آیید؛ در آنجا هر چه خواستید از محصولات زمین برایتان فراهم است.» اما این انتخاب نادرست و ناسپاسی آنها، پیامدهای سنگینی به همراه داشت؛ خداوند خواری و ذلت و فقر و بینوایی را بر آنها چیره کرد و غضب الهی شامل حالشان شد.

این عذاب و خواری، نتیجه مستقیم رفتارهای زشت آنها بود؛ آنها پیوسته آیات خدا را انکار میکردند و پیامبران الهی را به ناحق به قتل میرساندند. این سرنوشت شوم، به خاطر سرکشی و تجاوزشان از حدود الهی بود.

### فواید و درسهای آیه:

1. ناسپاسی نعمت، سرآغاز سقوط انسان است: بنیاسرائیل با ناسپاسی از نعمتهای الهی، به تدریج به ذلت و خواری گرفتار شدند. این درس مهمی برای ماست که قدر نعمتهای الهی را بدانیم و شکرگزار باشیم.
2. خداوند بهترینها را برای بندگانش انتخاب میکند: وقتی خداوند چیزی را برای ما مقرر میدارد، یقیناً خیر و صلاح ما در آن است، حتی اگر ظاهر آن را درک نکنیم. انتخابهای ما بر اساس هوس و خواستههای نفسانی، معمولاً به ضرر ما تمام میشود.
3. بهانهجویی و اعتراض به تقدیر الهی، نشانه ضعف ایمان است: مؤمن واقعی کسی است که به انتخابهای خداوند اعتماد دارد و به جای اعتراض، صبر و شکر پیشه میکند.
4. گناه، انسان را از عزت به ذلت میکشاند: عزت واقعی در اطاعت از خداست و هر کس از فرمان خدا سرپیچی کند، به ذلت و خواری گرفتار میشود، حتی اگر ظاهراً قدرتمند باشد.
5. تکبر و سرکشی در برابر انبیا، عاقبت شومی دارد: بنیاسرائیل به دلیل تکبر و سرکشی در برابر پیامبرانشان، به بدترین عذابها گرفتار شدند. این هشدار برای همه امتهاست که با فرستادگان خدا با احترام و اطاعت رفتار کنند.