سوره بقره — آیه 60

## معانی واژگان

• استسقی: درخواست آب و سیراب شدن کرد.
• انفجرت: شکافته شد و جاری گردید.
• عیناً: چشمه‌ها.
• تعثوا: فساد و تباهی کنید (از ریشه «عَثْی» به معنای افساد).

## تفسیر آیه

به یاد آورید نعمت بزرگ خداوند را بر شما، آنگاه که در سرزمین «تیه» (بیابان سینا) تشنه‌شدید و موسی علیه‌السلام با تضرّع و زاری از پروردگار خود درخواست آب برای قومش کرد. خداوند به او وحی فرمود: «عصای خود را بر آن سنگ خاص بزن.» موسی چنین کرد و ناگهان از آن سنگ سخت و بی‌جان، دوازده چشمه‌ی آب زلال جوشید؛ درست به تعداد قبایل دوازده‌گانه بنی‌اسرائیل. هر قبیله چشمه‌ی مخصوص به خود را شناخت و به سوی آن رفت، تا هیچ نزاع و اختلافی بر سر آب پیش نیاید. این خود نشانه‌ای از لطف و تدبیر دقیق خداوند بود که هم نیاز آنان را برطرف کرد و هم نظم و آرامش را میانشان حفظ نمود.

سپس خداوند به آنان فرمود: «از روزی‌ای که خداوند برای شما فراهم کرده است بخورید و بیاشامید؛ از منّ و سلوی (غذای آسمانی) و از این آب‌های جاری، و در زمین فساد و تباهی نکنید و از حدود الهی تجاوز ننمایید.»

این واقعه در حالی رخ داد که بنی‌اسرائیل در بیابانی خشک و سوزان بودند و هیچ منبع آبی در دسترس نداشتند؛ اما قدرت بی‌پایان خداوند، از دل یک سنگ سخت، دوازده چشمه‌ی جوشان پدید آورد. این معجزه‌ی بزرگ، هم پاسخی به نیاز فوری آنان بود و هم آزمونی برای شکرگزاری و اطاعت آنان از فرمان‌های الهی.

## فواید و پیام‌های آیه

1. قدرت بی‌نهایت خداوند: این آیه به ما می‌آموزد که خداوند قادر است از هر وسیله‌ای، حتی یک سنگ بی‌جان، برکات عظیم خلق کند. هیچ‌گاه نباید به ظاهر امور نگاه کنیم و از قدرت خداوند غافل شویم.
2. اهمیت دعا و تضرع: موسی علیه‌السلام با وجود مقام والای پیامبری، برای قوم خود دعا کرد و خداوند دعای او را اجابت نمود. این به ما می‌آموزد که دعا کلید گشایش مشکلات است و هیچ‌کس نباید از درگاه الهی ناامید شود.
3. نظم و عدالت در تقسیم نعمت‌ها: خداوند برای هر قبیله چشمه‌ای جداگانه قرار داد تا از نزاع و درگیری جلوگیری شود. این درس مهمی است که در بهره‌برداری از نعمت‌های الهی باید عدالت و نظم را رعایت کنیم و به حقوق دیگران تجاوز ننماییم.
4. شکرگزاری در برابر نعمت‌ها: خداوند پس از اعطای نعمت، آنان را به خوردن و آشامیدن از روزی الهی دعوت کرد و سپس از آنان خواست که فساد نکنند. این نشان می‌دهد که نعمت‌های الهی امانت هستند و باید در مسیر درست و با شکرگزاری از آن‌ها استفاده کنیم.
5. نهی از فساد: جمله «وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ» هشدار جدی به همه انسان‌هاست که نعمت‌های الهی را وسیله‌ای برای فساد، ظلم و تباهی قرار ندهند. جامعه‌ای که از نعمت‌ها در مسیر درست استفاده کند، مشمول رحمت و برکت الهی خواهد بود.