سوره فرقان — آیه 44

معانی کلمات:

• أَمْ: در اینجا به معنای «بل» است، یعنی «بلکه».
• تَحْسَبُ: گمان میبری، میپنداری.
• یَسْمَعُونَ: میشنوند (شنیدن همراه با تدبّر و پذیرش).
• یَعْقِلُونَ: میفهمند، درک میکنند.
• کَالْأَنْعَامِ: مانند چهارپایان و حیوانات.
• أَضَلُّ سَبِیلًا: گمراهتر در راه، بیراههتر.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! آیا گمان میبری که بیشتر این مشرکان، سخنان تو را با گوش جان میشنوند و آن را میپذیرند، یا آنچه را که از آیات و نشانههای روشن الهی میبینند، درک و تعقّل میکنند؟ هرگز چنین نیست! آنان در حقیقت مانند چهارپایانی هستند که نه از سخنان سودمند بهرهای میبرند و نه از منافع اطراف خود آگاهی دارند؛ بلکه از چهارپایان نیز گمراهترند؛ زیرا حیوانات حداقل به چراگاه خود راه مییابند و از خطرها دوری میکنند، اما اینان با وجود عقل و فهم، راه حق را نمییابند و با اختیار خود در بیراهه گام برمیدارند و از هدایت الهی رویگردان میشوند.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان با داشتن عقل و شنوایی، مسئولیت بیشتری در برابر هدایت الهی دارد و اگر از این نعمتها بهدرستی استفاده نکند، از حیوانات نیز پستتر خواهد بود.
• شنیدن و دیدنِ صرف، ارزش ندارد؛ بلکه آنچه مهم است، شنیدن با تدبّر و درک همراه با پذیرش حق است.
• این آیه هشداری است برای همه ما که از نعمت عقل و گوش و چشم بهدرستی بهره بگیریم و در برابر آیات الهی بیتفاوت نباشیم، تا از گمراهترین راهها در امان بمانیم.
• خداوند با این بیان، محبّت خود را به بندگان نشان میدهد که آنان را به تفکّر و تعقّل دعوت میکند تا از سرنوشت ناگوار غافلان رهایی یابند و به سعادت برسند.