Аль-Фуркан сүресі — Аят 44

1. Сөздердің мағынасы:

• أَمْ تَحْسَبُ — әлде ойлайсың ба, яки санайсың ба?
• يَسْمَعُونَ — олар ести ме?
• يَعْقِلُونَ — олар ақылға салып түсіне ме?
• الْأَنْعَامِ — төрт түлік мал (сиыр, қой, түйе, ешкі сияқты жануарлар).
• أَضَلُّ سَبِيلًا — жолдан көбірек адасқандар.

1. Аяттың тәпсірі:

Уа, Пайғамбар! Сен адамдарды Аллаһтың бірлігіне және Оған құлшылық етуге шақырған кезде, олардың көпшілігі шынымен де айтқаныңды құлақ қойып, түсінуге тырысып ести ме, әлде саған келтірілген айқын дәлелдерді ақылмен ойланып, ұғына ма? Жоқ, олай емес. Олар мал-жануарлар секілді: мал да дыбысты естиді, бірақ оның мағынасын түсінбейді, пайдасын көрмейді. Тіпті олар малдан да жаман. Себебі мал өзіне пайдалы жайылымды, суды, қауіпсіз жерді ішкі сезімімен тауып алады. Ал бұлар болса, өздеріне пайдалы нәрсені — иманды, тура жолды таба алмай, адасуда қалып қойған. Сондықтан олар малдан да көбірек жолдан тайған.

1. Аяттан алынатын ғибраттар:

• Бұл аят бізге есту мен түсінудің айырмашылығын көрсетеді. Адам тек құлағымен естіп қана қоймай, жүрегімен қабылдап, ақылымен ұғуы керек. Есту — бір бақыт, ал түсіну — одан да үлкен нығмет.
• Ислам — ақыл мен ойлау діні. Құран бізді үнемі ойлануға, түсінуге, салыстыруға шақырады. Сондықтан Құранды оқығанда тек сөзін ғана емес, мағынасын да терең түсінуге тырысуымыз керек.
• Аят адамды малмен салыстырып, ескерту жасайды. Бұл — қорлау емес, ой салу. Адам баласы ақылымен, жүрегімен иманға келіп, өзінің адамдық қадірін биік ұстауы тиіс. Егер ол ойланбай, түсінбей, тек әдетпен өмір сүрсе, онда ол өзінің адамдық мәртебесінен төмен түседі.
• Бұл аят бізге Аллаһтың берген ақыл-парасатын, құлақ-көзін қадірлеуді үйретеді. Әрбір естіген сөзімізді, көрген нәрсемізді ой елегінен өткізіп, пайдалысын алып, зияндысынан сақтану — нағыз ақылды адамның ісі.
• Ең бастысы, бұл аят бізді тура жолдан адаспауға, Аллаһтың нұсқауларын жүрегімізбен қабылдап, өмірімізде ұстануға шақырады. Ислам — адамды ең биік мәртебеге көтеретін, ақыл мен жүректі бірге жетілдіретін дін.