سوره فرقان — آیه 43

معانی کلمات:

• أَرَأَيْتَ: آیا دیدی؟ (برای تعجب و شگفتی به کار میرود)
• اتَّخَذَ: برگزید و انتخاب کرد
• إِلَٰهَهُ: معبود و خدای خود
• هَوَاهُ: خواهش نفس و میلِ نفسانی
• وَكِيلًا: نگهبان، کارساز، کسی که از او محافظت کند

تفسیر آیه:

ای پیامبر! آیا با شگفتی نگریستهای به حال کسی که خواهش نفسانی خود را به جای خداوند، معبود و خدای خود برگزیده است؟ یعنی هر آنچه دلش بخواهد و هوای نفسش بگوید، از آن پیروی میکند و آن را همچون خدایی که باید اطاعت شود، اطاعت مینماید. چنین کسی در برابر هوای نفس خود کاملاً تسلیم است و آن را فرمانروای خود ساخته است.

در دوران جاهلیت، برخی از مشرکان سنگ یا بتی را میپرستیدند، اما اگر سنگ یا بت زیباتری میدیدند، بت قبلی را رها کرده و بت جدید را عبادت میکردند. این یعنی معبود آنان در حقیقت هوای نفسشان بود، نه آن سنگ و بت. هرچه پسندشان میکرد، میپرستیدند و هرچه را نمیپسندیدند، رها میکردند.

خداوند به پیامبرش میفرماید: آیا تو میتوانی نگهبان و کارساز چنین کسی باشی که او را از پیروی هوای نفس بازداری و به ایمان برگردانی؟ هرگز چنین نیست! تو تنها مأمور به رساندن پیام هستی و هدایت در دست خداست. کسی که هوای نفس خود را معبود خویش قرار داده، در گمراهی عمیقی گرفتار شده است که تو نمیتوانی او را از این گمراهی نجات دهی، مگر آنکه خداوند بخواهد.

فواید و پیامهای آیه:

1. خطرناکترین نوع شرک و گمراهی، پیروی از هوای نفس است؛ زیرا انسان را از بندگی خدا به بندگی خواستههای خودش میکشاند و او را از صراط مستقیم دور میسازد.
2. انسان باید مراقب باشد که هوای نفس را بر فرمان خداوند مقدم ندارد؛ چرا که این کار، او را در زمره کسانی قرار میدهد که معبودشان هوای نفسشان است.
3. پیامبران و مبلغان دین، تنها وظیفه دارند پیام الهی را برسانند و هدایت مردم در دست خداست؛ پس نباید از هدایت نشدن مردم ناراحت یا ناامید شوند.
4. این آیه به ما میآموزد که برای رهایی از بندگی هوای نفس، باید به خداوند پناه ببریم و از او بخواهیم که ما را در راه ایمان ثابت قدم بدارد؛ چرا که تنها اوست که میتواند دلها را تغییر دهد.