سوره شعرا — آیه 22

معانی کلمات:

• تِلْكَ: آن (اشاره به تربیت و بزرگ کردن موسی توسط فرعون)
• نِعْمَةٌ: نعمت، احسان
• تَمُنُّهَا: آن را منت میگذاری، بر من منت مینهی
• أَنْ عَبَّدتَّ: اینکه بنده و برده ساختی
• بَنِی إِسْرَائِیلَ: فرزندان یعقوب (علیهالسلام)، قوم موسی

تفسیر آیه:

موسی (علیهالسلام) در پاسخ به فرعون که او را به ناسپاسی در برابر تربیتش سرزنش میکرد، با کمال شجاعت و منطق فرمود: «آیا آن تربیتی که در خانهات به من کردی، نعمتی است که بر من منت مینهی؟ در حالی که تو بنیاسرائیل را به بردگی کشیدهای، پسرانشان را میکشی و زنانشان را زنده نگه میداری تا خدمتگزار تو باشند!»

موسی (علیهالسلام) با این بیان، حجت را بر فرعون تمام کرد و نشان داد که احسان او در حق موسی، در برابر ظلم و ستمی که به قوم او روا داشته، هیچ ارزشی ندارد. او نمیخواست بگوید که این نعمت کوچک است، بلکه میخواست بگوید: «تو چگونه انتظار داری من به خاطر این احسان کوچک، از حقگویی و دعوت به عدالت دست بردارم، در حالی که قوم مرا به بردگی گرفتهای و مرتکب این همه جنایت شدهای؟»

این سخن موسی (علیهالسلام) در واقع اعتراضی زیرکانه به فرعون بود که او را به خاطر یک لطف کوچک، مدیون خود میدانست، اما خودش در برابر خداوند و بندگان او مرتکب بزرگترین ظلمها شده بود.

فواید و درسهای آیه:

1. منتگذاری، نعمت را از بین میبرد: کسی که به دیگران احسان میکند، نباید با منتگذاری، ارزش کار خود را از بین ببرد. فرعون با منتگذاری بر موسی، در واقع نشان داد که احسان او خالصانه نبوده است.
2. حقگویی بر هر ملاحظهای مقدم است: موسی (علیهالسلام) با وجود اینکه در خانه فرعون بزرگ شده بود، از گفتن حق و اعتراض به ظلم او کوتاهی نکرد. این درس بزرگی است که مؤمن نباید به خاطر منافع شخصی یا ملاحظات فردی، از بیان حق دست بردارد.
3. ظلم و ستم، احسان را بیاثر میکند: کسی که به دیگران ظلم میکند و حقوق بندگان خدا را ضایع میسازد، نمیتواند با یک احسان کوچک، خود را نیکوکار جلوه دهد و انتظار قدردانی داشته باشد.
4. شجاعت در برابر ظالمان: موسی (علیهالسلام) با کمال شجاعت و بدون ترس، در برابر فرعونِ مستبد ایستاد و او را محکوم کرد. این نشان میدهد که مؤمن باید در برابر ظلم، شجاع و بیباک باشد.
5. ارزش انسان به ایمان و آزادگی است، نه به تعلق به یک خاندان: موسی (علیهالسلام) با اینکه در کاخ فرعون بزرگ شده بود، خود را از ظلم او بری دانست و با قوم خود (بنیاسرائیل) همدلی کرد. این درس میدهد که مؤمن باید با مظلومان همدردی کند و از ظالمان بیزاری جوید، هر چند که با آنها نسبت یا رابطهای داشته باشد.