Shu'aro surasi — Oyat 22

Kalimalarning ma'nolari:

• Tilka — o'sha (ish, ish-harakat).
• Tamunnuha — uni o'zingga minnat qilib sanayapsan, ne'mat deb hisoblayapsan.
• Abaddta — qul qilib olding, bandaga aylantirding.

Tafsir:

Muso alayhissalom Fir'avnning "Biz seni go'dakligingda tarbiya qilib, o'zimizda o'stirmadikmi?" degan so'ziga javoban shunday dedilar: "Siz meni tarbiyalaganingiz — haqiqatan ham bir ne'mat, lekin siz buni menga minnat qilib sanayapsiz. Holbuki, o'sha paytda men hali Allohning vahyi va risolati kelmagan edi. Men sizlardan qochib Madyanga borganimda, Robbim menga o'z fazli bilan ilm va payg'ambarlik berdi. Endi esa, siz mening tarbiyalanganimni ne'mat deb sanaysizmi? Ammo siz Bani Isroilni qul qilib oldingiz, ularning o'g'illarini so'yib, ayollarini tirik qoldirib, ularni xor-zor qildingiz. Shu ishlaringiz bilan siz menga qilgan yaxshiligingizni bekor qildingiz. Qanday qilib bir qavmni qul qilib, keyin ulardan biriga qilgan yaxshiligingizni minnat qilib sanaysiz?"

Ya'ni, Muso alayhissalom Fir'avnning bu gapiga shunday ma'noda javob berdilar: "Sening meni tarbiyalaganing — bu mening xohishim bilan bo'lmagan, balki sening o'z manfaating uchun qilgan ishing edi. Chunki sen o'sha paytda meni o'ldirishdan saqlab qolgan eding, lekin bu ham Allohning irodasi bilan bo'ldi. Endi esa, sen Bani Isroilni qul qilib, ularga zulm qilayotganingda, menga qilgan yaxshiligingni ne'mat deb sanashing — bu noto'g'ri. Zero, haqiqiy ne'mat — bu Allohning meni payg'ambar qilib tanlashi va menga ilm berishidir."

Foydalar:

1. Inson o'ziga qilingan yaxshilikni tan olishi va minnatdor bo'lishi kerak, lekin bu yaxshilikni boshqa birovga zulm qilish evaziga bo'lsa, u ne'mat bo'la olmaydi.
2. Haqiqiy ne'mat — bu Allohning inoyati va hidoyatidir. Moddiy ne'matlar va tarbiya — vaqtinchalik, ammo imon va ilm — abadiy boylikdir.
3. Zulm va jabr-zulm bilan qilingan yaxshilik hech qachon haqiqiy yaxshilik o'rnini bosa olmaydi. Muso alayhissalomning bu javobi bizga adolat va haqiqatni himoya qilishda qat'iy bo'lishni o'rgatadi.
4. Payg'ambarlar o'z da'vatlarida hech kimdan qo'rqmay, haqiqatni ochiq aytganlar. Biz ham haq so'zni aytishdan tortinmasligimiz kerak.