سوره روم — آيت 2

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• غُلِبَتِ: کين شڪست ڏني وئي، کين هارايو ويو.
• الرُّومُ: رومي، يعني روم جي قوم، جيڪي عيسائي هئا ۽ اهلِ ڪتاب هئا. انهن جو ملڪ شام ۽ ان جي آس پاس هو.
• فارس: ايران جي قوم، جيڪي باهه جا پوڄاري (مجوسي) هئا.

2) تفسير:

هي آيت ان وقت نازل ٿي جڏهن فارس جي قوم روم جي قوم تي حملي ڪري کين سخت شڪست ڏني. اهو واقعو عربستان جي ويجهو شام جي سرزمين تي پيش آيو، جيڪا روم جي علائقي ۽ فارس جي سرحد جي وچ ۾ آهي. ان وقت مڪي جا مشرڪ خوش ٿيا، ڇاڪاڻ ته فارس مجوسي هئا ۽ روم عيسائي اهلِ ڪتاب هئا، ۽ مشرڪن کي مجوسين جي ڪاميابي پسند هئي.

الله تعاليٰ ان آيت ۾ خبر ڏني ته رومي قوم کي فارسين هارايو آهي، پر ان کان پوءِ اهي ئي رومي ڪجهه سالن اندر فارسين تي غالب ايندا. اهو عرصو ٽن کان گهٽ نه ۽ ڏهن سالن کان وڌيڪ نه هوندو. انهيءَ وچ ۾ الله تعاليٰ جو حڪم ۽ اختيار آهي، هو جنهن کي چاهي سو نصرت ڏئي ۽ جنهن کي چاهي سو ذليل ڪري. جڏهن روم فارس تي فتح حاصل ڪندو، تڏهن مؤمن مسلمان ان تي خوش ٿيندا، ڇاڪاڻ ته روم اهلِ ڪتاب هئا، جيتوڻيڪ انهن پنهنجي ڪتاب ۾ تحريف ڪئي هئي، پر پوءِ به مجوسين کان بهتر هئا.

۽ ائين ئي ٿيو — ست سالن کان پوءِ رومي قوم فارس تي غالب آئي، ۽ مسلمان ان تي خوش ٿيا. اهو الله تعاليٰ جي طرفان هڪ وڏو نشان ۽ دليل هو ته قرآن ڪريم سچي ۽ سچي خبر ڏيندڙ ڪتاب آهي.

3) فائدا ۽ سبق:

• قرآن جي سچائي جو ثبوت: قرآن ڪريم اڳ ۾ ئي اهڙي خبر ڏني جا اڳتي هلي حرف به حرف سچي ثابت ٿي. اهو ثابت ڪري ٿو ته قرآن الله تعاليٰ جو ڪلام آهي، ۽ ان ۾ ڪو به شڪ نه آهي.
• الله جي قدرت تي يقين: دنيا جي سڀني طاقتن ۽ قومن جو انجام الله جي هٿ ۾ آهي. هو جنهن کي چاهي عزت ڏئي ۽ جنهن کي چاهي ذليل ڪري. ان ڪري مؤمن کي صرف الله تي ڀروسو رکڻ گهرجي.
• مؤمنن لاءِ تسلي ۽ اميد: جڏهن مؤمنن کي مشرڪن جي طعني ۽ مذاق جو منهن ڏسڻو پيو، تڏهن الله تعاليٰ انهن کي خوشخبري ڏني ته حق جي فتح ضرور ٿيندي. اهو سبق آهي ته مشڪلاتن کان پوءِ ئي آساني اچي ٿي، ۽ مؤمن کي هر حال ۾ اميد نه ٿي ڇڏڻ گهرجي.
• اهلِ ڪتاب جي اهميت: اسلام اهلِ ڪتاب کي مجوسين ۽ بت پرستن کان وڌيڪ ويجهو ۽ بهتر سمجهي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهي به هڪ آسماني ڪتاب جا پيروڪار هئا. اهو اسلام جي رواداري ۽ انصاف جو ثبوت آهي.
• اسلام جي ڪشش: اهڙن واقعن مان معلوم ٿئي ٿو ته اسلام ۽ قرآن ڪيئن تاريخ جي وهڪري کي اڳ ۾ ئي بيان ڪري ٿو. اهو ئي سبب آهي جو هر دور ۾ عقلمند ۽ سچي دل وارا ماڻهو اسلام ڏانهن راغب ٿيندا رهيا آهن.