سوره روم — آيت 3

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• أَدْنَى الْأَرْضِ: زمين جو ويجهو ترين حصو، يعني شام جي سرزمين جو اهو ڀاڱو جيڪو فارس جي ملڪ سان ويجهو هو.
• غَلَبِهِمْ: انهن جي هارائڻ، يعني فارس طرفان رومن تي فتح حاصل ڪرڻ.
• سَيَغْلِبُونَ: جلد ئي اهي غالب ٿيندا، يعني رومي پنهنجي دشمن فارس تي فتح حاصل ڪندا.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت ان وقت جي تاريخي واقعي ڏانهن اشارو ڪري ٿي جڏهن فارس (ايران) روم (بازنطين) تي حملي ڪري ان کي شڪست ڏني هئي. اهو واقعو شام جي انهن علائقن ۾ پيش آيو جيڪي فارس جي سرحد سان ويجهو هئا، يعني عراق ۽ شام جي وچ واري سرزمين ۾، جتي دجله ۽ فرات دريائن جي وچ ۾ عرب ۽ عجم آباد هئا. ان وقت مشرڪن کي تمام خوشي ٿي هئي ڇو ته فارس مشرڪ هئا ۽ رومي اهل ڪتاب هئا، تنهنڪري مشرڪن رومن جي شڪست کي پنهنجي فتح سمجهيو.

پر الله تعاليٰ پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي خبر ڏني ته رومي ان شڪست کان پوءِ جلد ئي فارس تي غالب ايندا. اهو وعدو ٽن کان وڌ ۾ وڌ ڏهن سالن جي اندر پورو ٿيڻو هو. ۽ واقعي ائين ئي ٿيو، ست سالن کان پوءِ رومن فارس کي شڪست ڏني ۽ مسلمانن جو دل خوش ٿي، ڇاڪاڻ ته رومي اگرچه پنهنجي ڪتاب ۾ تحريف ڪئي هئي، پر اڃا به مشرڪن کان بهتر هئا ڇو ته اهي اهل ڪتاب هئا.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌايو ته سڀ اختيار ۽ حڪم ان ئي جي هٿ ۾ آهي، هو جنهن کي چاهي فتح ڏئي ۽ جنهن کي چاهي شڪست ڏئي. هو غالب ۽ غالب رهڻ وارو آهي، ۽ پنهنجي رحمت سان جنهن کي چاهي نوازي ٿو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله جي وعدي تي يقين: هي آيت سيکاريندي آهي ته الله تعاليٰ جو وعدو سچو آهي، جيتوڻيڪ ان جي پوري ٿيڻ ۾ وقت لڳي. مسلمانن کي گهرجي ته مشڪل وقتن ۾ به الله جي مدد تي ڀروسو رکن.
• مومنين جي دلجوئي: جڏهن رومن فارس تي فتح حاصل ڪئي ته مسلمان خوش ٿيا، ڇاڪاڻ ته اهل ڪتاب جي فتح مشرڪن جي شڪست هئي. هي سيکاريندي آهي ته مؤمنن کي هميشه حق جي فتح جي اميد رکڻ گهرجي.
• الله جي قدرت جو اظهار: سڀ حڪم ۽ اختيار الله جي هٿ ۾ آهي. هو جنهن کي چاهي عزت ڏئي ۽ جنهن کي چاهي ذلت ڏئي. ان مان معلوم ٿيو ته انسان کي پنهنجي طاقت تي نه پر الله جي توفيق تي ڀاڙڻ گهرجي.
• صبر ۽ استقامت جو سبق: رومن کي شڪست کان پوءِ فتح نصيب ٿي، اهو سيکاريندي آهي ته نااميدي جي حالت ۾ به صبر ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته الله جي مدد هميشه اچي ٿي.
• اسلام جي حقانيت: هي آيت ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته قرآن الله جو ڪلام آهي، ڇاڪاڻ ته ان اڳ ۾ ئي اها خبر ڏني هئي جيڪا بعد ۾ پوري ٿي. ان مان ايمان ۾ اضافو ٿئي ٿو ۽ دلين ۾ قرآن جي محبت وڌي ٿي.