سوره ص — آیه 72

معانی کلمات:

• سَوَّیْتُهُ: آفرینش او را کامل و استوار کردم.
• نَفَخْتُ فِیهِ مِن رُّوحِی: روحی را که آفرینش آن به دست من است، در او دمیدم.
• فَقَعُوا: بیفتید و فرود آیید.
• سَاجِدِینَ: سجدهکنندگان (سجدهٔ تحیت و احترام، نه سجدهٔ عبادت).

تفسیر آیه:

ای پیامبر، به یاد آور زمانی را که پروردگارت به فرشتگان فرمود: من بشری را از گل میآفرینم. پس هنگامی که آفرینش او را کامل و استوار کردم و از روح خود در او دمیدم و زندگی در او جاری شد، همگی برای او به سجده بیفتید. این سجده، نشانهٔ بزرگداشت و احترام به مقام والای انسان بود که خداوند او را بر بسیاری از مخلوقات برتری داد. اما این سجده، سجدهٔ عبادت نبود؛ زیرا عبادت تنها شایستهٔ خداوند یکتاست و هیچ موجودی را یارای آن نیست که در برابر غیر خدا به عبادت بایستد. این فرمان، آزمونی برای فرشتگان بود تا اطاعت و تسلیم خود را در برابر فرمان پروردگار نشان دهند و مقام والای انسان را که خداوند او را با دست قدرت خود آفریده و از روح خویش در او دمیده، بشناسند.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان در آفرینش، جایگاه والایی دارد؛ زیرا خداوند او را با دست قدرت خود آفرید و از روح خود در او دمید. این کرامت ذاتی، انسان را شایستهٔ احترام فرشتگان ساخت.
• سجدهٔ فرشتگان بر آدم، نشانهٔ برتری علم و معرفت بر عبادت صرف است؛ چرا که آدم به سبب دانشی که خداوند به او آموخت، شایستهٔ این تکریم شد.
• اطاعت بیچون و چرا از فرمان خداوند، رمز سعادت است؛ فرشتگان بدون هیچ اعتراضی فرمان پروردگار را اجرا کردند و این درس بزرگی برای مؤمنان است که در برابر اوامر الهی تسلیم باشند.
• این آیه به ما میآموزد که احترام به بندگان شایستهٔ خداوند، از نشانههای ایمان است و خداوند دوست دارد که مؤمنان، یکدیگر را تکریم کنند و مقام یکدیگر را پاس دارند.
• سجدهٔ عبادت تنها شایستهٔ خداوند است و هیچ کس و هیچ چیز دیگر سزاوار پرستش نیست؛ این اصل توحید، پایهٔ دین اسلام است و مسلمانان باید در همهٔ احوال، تنها خدا را عبادت کنند.