سوره ص — آیه 73

معانی کلمات:

• أَجْمَعُونَ: تأکیدی برای «کُلُّهُمْ» است و بر اجماع و اتفاق همه فرشتگان دلالت دارد.

تفسیر آیه:

پس از آنکه خداوند متعال آدم را آفرید و از روح خود در او دمید، به فرشتگان فرمان داد که برای او سجده کنند. در این آیه، خداوند خبر میدهد که فرشتگان همگی بدون استثنا و با کمال طاعت و انقیاد، فرمان پروردگار را اطاعت کردند و همگی برای آدم سجده کردند. این سجده، سجدهای برای خداوند بود که با سجده بر آدم، اطاعت خود را از فرمان الهی نشان دادند و آدم را به عنوان موجودی کرامت یافته و برتر از خود، مورد تکریم قرار دادند. اما در این میان، ابلیس از این فرمان سرپیچی کرد و سجده نکرد، زیرا تکبر ورزید و خود را برتر از آدم دانست و در علم الهی، از کافران محسوب میشد.

فواید و پیامهای آیه:

• اطاعت کامل فرشتگان از فرمان خداوند، نشاندهنده مقام والای بندگی و تسلیم محض در برابر اراده الهی است و به ما میآموزد که بنده واقعی خدا، کسی است که بدون چون و چرا از دستورات او پیروی کند.
• کرامت و برتری انسان در نظام آفرینش، به اندازهای است که خداوند فرشتگان را مأمور به سجده بر او کرد؛ این نشانه عظمت و شرافت انسان در نزد پروردگار است و ما را به قدرشناسی از این جایگاه و استفاده صحیح از آن دعوت میکند.
• عاقبت تکبر و خودبرتربینی، محرومیت از رحمت الهی است؛ همانگونه که ابلیس با تکبر خود، از مقام قرب الهی رانده شد. این آیه هشداری است برای ما که از صفت نکوهیده تکبر بپرهیزیم و در برابر حق، فروتن باشیم.