سوره نساء — آیه 114

معانی کلمات:

• نجوی: گفتگوی پنهانی و درگوشی میان دو یا چند نفر.
• معروف: هر کار نیکی که شرع آن را نیکو شمرده و عقل آن را تأیید کند.
• ابتغاء: طلب کردن، جستجو کردن.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه شریفه بیان میکند که در بسیاری از گفتگوهای پنهانی مردم، خیر و برکتی وجود ندارد. این نجواها و سخنان درگوشی، غالباً یا بیفایده است یا دربردارندهی شر و فساد. اما از این قاعده، سه مورد استثنا شده است که در آنها گفتگوی پنهانی نهتنها مذموم نیست، بلکه پسندیده و دارای خیر است:

یکم: گفتگویی که در آن به صدقه دادن امر و تشویق شود؛ یعنی انسان دیگران را به کمک مالی به نیازمندان و انفاق در راه خدا ترغیب کند.

دوم: گفتگویی که در آن به معروف دعوت شود؛ یعنی به هر کار نیکی که شرع آن را تأیید کرده و عقل سلیم آن را میپسندد، مانند نماز، روزه، نیکی به والدین، خوشاخلاقی و سایر اعمال خیر.

سوم: گفتگویی که هدف آن اصلاح بین مردم باشد؛ یعنی تلاش برای آشتی دادن افرادی که با یکدیگر اختلاف یا کدورتی دارند و ایجاد صلح و صمیمیت میان آنان.

سپس خداوند میفرماید: کسی که این کارهای نیک را انجام دهد و هدفش از این گفتگوها و اقدامات، تنها جلب رضایت خداوند باشد، نه ریا و خودنمایی و نه اهداف دنیوی، خداوند به او پاداشی عظیم و بینهایت خواهد داد که هیچ چشمی آن را ندیده و هیچ گوشی نشنیده است.

فواید و پیامهای آیه:

1. اسلام به گفتگوهای پنهانی و بیهوده که هیچ سودی برای فرد و جامعه ندارد، ارزش نمینهد و مسلمانان را به سخنانی دعوت میکند که در آن خیر و برکت باشد.
2. تشویق به صدقه و انفاق، نشاندهندهی اهمیت کمک به همنوعان و دستگیری از نیازمندان در فرهنگ اسلامی است.
3. دعوت به معروف، یعنی ترویج فضایل اخلاقی و اعمال نیک، از والاترین اهداف اجتماعی اسلام است.
4. اصلاح بین مردم و ایجاد صلح و آشتی، از برترین اعمال نزد خداوند است؛ زیرا جامعهای که در آن کینه و اختلاف نباشد، جامعهای آباد و سعادتمند خواهد بود.
5. نیت خالص و طلب رضایت خداوند، شرط قبولی اعمال است و کسی که تنها برای خدا کار کند، پاداشی بینهایت دریافت خواهد کرد که هیچ معیار دنیوی نمیتواند آن را اندازهگیری کند.
6. این آیه به ما میآموزد که حتی گفتگوهای خصوصی ما نیز میتواند وسیلهای برای کسب ثواب و نزدیکی به خداوند باشد، اگر در مسیر خیر و نیکی قرار گیرد.